Xù lông vải là hiện tượng thường gặp sau một thời gian mặc, giặt hoặc sử dụng sản phẩm dệt may. Các hạt xơ nhỏ trên bề mặt không chỉ làm bề mặt trông cũ hơn mà còn có thể ảnh hưởng đến cảm giác khi chạm và trải nghiệm sử dụng. Trong kiểm soát chất lượng, đánh giá khả năng xù lông giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở xem xét tính phù hợp của vải đối với mục đích sử dụng dự kiến.
Hiện tượng này chịu tác động của ma sát trong quá trình sử dụng. Máy kiểm tra xù lông vải thường tập trung tái tạo các dạng tác động cơ học để quan sát và đánh giá mức độ thay đổi của bề mặt mẫu.
Xù lông vải hình thành như thế nào?
Khi vải liên tục chịu ma sát, móc kéo hoặc chà xát, các đầu xơ trên bề mặt có thể bị kéo ra ngoài. Giai đoạn xuất hiện các sợi xơ nhô lên trên bề mặt thường được gọi là xơ lông bề mặt. Dưới tác động ma sát tiếp diễn, những đầu xơ này có thể móc vào nhau, quấn lại và tạo thành các hạt xơ có hình dạng không đều.
Các hạt xơ tiếp tục chịu lực uốn, kéo và ma sát theo nhiều hướng. Một số hạt có thể rơi khỏi bề mặt khi các xơ liên kết bị mỏi hoặc đứt. Tuy nhiên, các đầu xơ mới vẫn có thể tiếp tục được kéo lên trong quá trình dùng, nên hiện tượng xù lông vải có thể lặp lại.
Vì sao quần áo bị xù lông?
Nguyên nhân trực tiếp là tác động cơ học liên tục trong khi mặc và giặt. Ma sát giữa vải với cơ thể, với các lớp quần áo khác hoặc với các bề mặt trong chu trình giặt có thể làm đầu xơ bị kéo ra, sau đó kết tụ thành hạt xơ.
Mức độ thể hiện trên sản phẩm thực tế không chỉ phụ thuộc vào ma sát. Cấu trúc vật liệu, kiểu dệt hoặc đan và điều kiện sử dụng đều có thể tạo nên khác biệt. Do đó, kết quả kiểm tra nên được xem xét cùng với quan sát trên mẫu sản phẩm và trải nghiệm sử dụng dự kiến.
Những nhóm vải cần lưu ý khi đánh giá
Dữ liệu kỹ thuật tham khảo nêu một số nhóm vật liệu thường được đưa vào phạm vi đánh giá xù lông, gồm:
- Vải len và vải pha len, chẳng hạn các dòng áo len dệt kim hoặc áo len.
- Xơ ngắn hóa học và vải pha của chúng, như polyester/cotton, polyester/viscose hoặc acrylic/cotton.
- Vải dệt kim nhẹ từ cotton, modal, viscose, lyocell và các xơ cellulose tái sinh khác.
- Vải denim có thêu.
Danh sách trên mang tính định hướng cho việc lựa chọn mẫu và phương pháp đánh giá, không thay thế việc thử nghiệm đối với từng cấu trúc vải hoặc sản phẩm cụ thể.
Các phương pháp thử nghiệm xù lông trong phòng thí nghiệm
Máy kiểm tra độ vón cục và xù lông trên bề mặt
Phương pháp này dùng bàn chải nylon kết hợp vật liệu mài mòn bằng vải, hoặc chỉ dùng vật liệu mài mòn bằng vải, để chà mẫu theo số lần và áp lực xác định. Cách thử hướng đến mô phỏng hiện tượng xơ lông và vón xơ trên bề mặt, phù hợp để xem xét các loại vải dệt kim dùng cho quần áo và áo thun.
Máy kiểm tra độ mài mòn và vón cục Martindale
Mẫu tròn được đặt dưới áp lực xác định và chuyển động ma sát theo quỹ đạo Lissajous với vật liệu mài mòn bằng vải hoặc len. Phương pháp này được nêu là phù hợp cho nhóm sản phẩm chăn ga, giường ngủ. Việc duy trì điều kiện áp lực và số chu kỳ nhất quán là cần thiết để so sánh các mẫu trong cùng kế hoạch kiểm tra.
Máy thử nghiệm vón cục và xước sợi ICI
Mẫu được lắp trên ống polyurethane, sau đó lật ngẫu nhiên trong hộp gỗ có lớp lót bần và vận hành ở tốc độ quay không đổi. Sau số vòng quy định, bề mặt mẫu được đánh giá trực quan về xù lông và/hoặc móc sợi. Phương pháp này được áp dụng cho các vật liệu dệt có đặc tính tương tự áo len.
Máy thử độ vón cục kiểu lăn ngẫu nhiên
Trong phép thử lăn ngẫu nhiên, vải được đảo và ma sát ngẫu nhiên trong buồng thử hình trụ có lót đệm bần, cùng một lượng nhỏ xơ cotton ngắn màu xám. Cách tiếp cận này tạo ra tác động lăn và va chạm ngẫu nhiên lên bề mặt mẫu để phục vụ đánh giá.
Lưu ý khi diễn giải kết quả
Các phép thử được thiết kế nhằm mô phỏng một phần quá trình sử dụng sản phẩm, nhưng thực tế mặc và giặt rất đa dạng. Vì thế, Máy kiểm tra mài mòn và xù lông vải có thể mang lại kết quả không hoàn toàn trùng khớp với biểu hiện thực tế khi sử dụng. Khi kiểm tra chất lượng, nên đối chiếu kết quả thử với hiệu ứng quan sát trên sản phẩm và yêu cầu sử dụng thực tế để có đánh giá cân bằng hơn.
