Trong thi công bảo trì hầm ga, đường ống ngầm và bồn chứa kín, rủi ro ngạt thở hay ngộ độc cấp tính do không khí bị nhiễm độc luôn là mối nguy hàng đầu. Môi trường không gian kín thường tích tụ các chất khí nguy hiểm phát sinh từ quá trình phân hủy hữu cơ hoặc phản ứng hóa học tích tụ lâu ngày. Việc chủ quan bước xuống kiểm tra mà không qua công đoạn đo đạc môi trường là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến nhiều sự cố lao động nghiêm trọng. Do đó, việc tuân thủ quy trình kiểm tra không khí tối thiểu 3 phút bằng Máy đo khí độc cầm tay được xem là yêu cầu bắt buộc để bảo vệ tính mạng người lao động.
Cơ chế hình thành bẫy khí độc và mối nguy suy giảm oxy
Không gian kín như hầm cống hay bồn bể chứa công nghiệp có đặc điểm giao thông khí rất kém. Sự phân hủy vi sinh vật trong điều kiện thiếu khí tạo ra hydro sunfua – một chất khí cực kỳ nguy hiểm có khả năng gây tê liệt khứu giác tức thì và ngừng hô hấp ở nồng độ cao. Bên cạnh đó, sự tích tụ của cacbon monoxit từ thiết bị đốt hoặc mêtan hình thành từ bùn thải không chỉ gây ngạt mà còn ẩn chứa nguy cơ cháy nổ cực kỳ cao khi gặp tia lửa điện.
Nguy hiểm hơn, quá trình oxy hóa kim loại, sự phát triển của vi sinh vật hoặc sự chiếm chỗ của các khí nặng hơn không khí có thể làm nồng độ oxy tụt xuống dưới mức an toàn 19,5%. Môi trường thiếu oxy không gây ra cảnh báo rõ ràng qua khứu giác, khiến người lao động nhanh chóng rơi vào trạng thái choáng váng, mất nhận thức và bất tỉnh chỉ sau vài nhịp thở.
Máy đo khí độc cầm tay chuẩn xác theo quy tắc 3 phút
Quy tắc 3 phút không đơn thuần là khoảng thời gian chờ đợi cảm tính, mà là thời gian kỹ thuật cần thiết để máy đo khí độc hút không khí, dẫn qua hệ thống ống dò và cho phản ứng hóa học trên các cảm biến đạt trạng thái ổn định.
Quá trình lấy mẫu bắt buộc phải thực hiện theo phương pháp đo phân tầng. Kỹ thuật viên thả ống đo chậm rãi từ trên xuống dưới để kiểm tra toàn bộ không gian theo chiều dọc:
Tầng trên cùng: Kiểm tra các khí nhẹ hơn không khí như mêtan tích tụ ngay dưới nắp hầm hoặc đỉnh bồn.
Tầng giữa: Kiểm tra nồng độ oxy và cacbon monoxit lơ lửng trong không gian làm việc chính.
Tầng đáy: Kiểm tra các khí nặng hơn không khí như hydro sunfua và cacbon dioxit lắng đọng ở vùng thấp nhất.
Tại mỗi độ cao lấy mẫu, đầu dò phải được giữ cố định ít nhất 1 phút để bơm hút hoàn tất chu trình đưa khí vào buồng đo. Việc vội vã đọc kết quả ngay khi vừa thả dây dò sẽ dẫn đến sai lệch chỉ số, gây ra đánh giá sai về mức độ an toàn.
Kiểm soát chỉ số an toàn và biện pháp xử lý sự cố
Trước khi cấp phép cho nhân sự xuống không gian kín, các chỉ số hiển thị trên máy đo khí độc bắt buộc phải đạt đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn:
Nồng độ oxy: Duy trì ổn định trong khoảng từ 19,5% đến 23,5%.
Khí cháy nổ: Giá trị đo được phải dưới 10% giới hạn nổ dưới của khí mêtan.
Khí độc: Nồng độ hydro sunfua không vượt quá 10 ppm và cacbon monoxit không vượt quá 25 ppm.
Trường hợp bất kỳ chỉ số nào vượt ngưỡng cho phép, tuyệt đối không được đi xuống không gian kín. Công trình bắt buộc phải triển khai hệ thống thông gió cưỡng bức bằng quạt thổi khí tươi áp lực lớn trong thời gian đủ dài để đẩy toàn bộ khí độc ra ngoài. Sau quá trình thông gió, kỹ thuật viên phải thực hiện lại toàn bộ quy trình đo phân tầng 3 phút. Chỉ khi máy đo nồng độ khí độc xác nhận môi trường đã đạt trạng thái cân bằng an toàn, người lao động mới được phép trang bị đầy đủ dây cứu hộ, thiết bị bảo hộ hô hấp và tiến hành công việc.
Tổ chức làm việc theo quy trình lao động trong không gian hạn chế với chỉ huy có kinh nghiệm đảm bảo an toàn. Mỗi nhóm làm việc ít nhất 02 người có đường liên lạc trực tiếp hoặc thông qua dây tín hiệu.
Có phương án dự phòng các tình huống bất thường xảy ra, có khả năng sơ cứu và cấp cứu khi cần.
Có hồ sơ theo dõi sức khỏe của người lao động. Trong khi các công cụ đảm bảo an toàn cho người lao động chưa được hoàn thiện cần bổ sung các hình thức tuyên truyền, nâng cao kiến thức cho người lao động trong cống ngầm nhằm hạn chế những thiệt hại, góp phần đảm bảo an ninh, an toàn xã hội.
Sơ cứu người lao động trong cống ngầm khi bị ngạt, độc hô hấp
Khi không đủ an toàn để đưa người bị nạn ra khỏi vùng nguy cơ, hãy báo ngay cho đơn vị quản lý an toàn lao động, gọi điện 114 trợ giúp từ lực lượng Cảnh sát PCCC và Cứu nạn cứu hộ, đồng thời gọi điện đến 115 trợ giúp từ lực lượng y tế. Nếu đưa được nạn nhân ra khỏi vùng nguy cơ, trong lúc chờ đợi các lực lượng chuyên môn có thể tiến hành sơ cứu người bạn nạn.
Di chuyển nạn nhân đến nơi thoáng khí.
Đánh giá các dấu hiệu sinh tồn bao gồm mạch và nhịp thở, đồng thời lưu ý bất kỳ chấn thương nào. Nếu không phát hiện thấy mạch, hãy tiến hành hồi sức tim phổi hay hồi sinh tim phổi. Nếu không thể thở, làm hô hấp nhân tạo. Nếu khó thở, hãy cung cấp oxygen cao áp hoặc các biện pháp hỗ trợ hô hấp khác.
Gọi điện đến Xin và/hoặc hướng dẫn thêm từ bệnh viện địa phương, cơ quan y tế để thực hiện các hướng dẫn, thủ thuật khác.
Chuyển đến cơ sở chăm sóc Y tế!
