Các Loại Mũi Tô Vít Điện Phổ Biến, Cách Chọn Đúng Mũi Cho Từng Loại Ốc
Một bộ mũi vít (bit) thường có hàng chục chiếc với hình dạng khác nhau. Mỗi hình dạng khớp với một kiểu rãnh ốc, dùng sai mũi làm trượt, toét đầu ốc, nhất là với tô vít điện quay nhanh. Bài viết giới thiệu các loại mũi tô vít điện phổ biến, cách phân biệt các loại dễ nhầm, những thông số cần xem khi mua.
Mũi tô vít điện gồm những loại phổ biến nào, dùng cho ốc nào?
Bảng dưới liệt kê các loại mũi tô vít điện phổ biến theo hình dạng rãnh, ký hiệu thường gặp, loại ốc đi kèm. Hình bên trên giúp nhận diện nhanh kiểu rãnh trước khi đọc bảng.
Hình minh họa mặt đầu ốc với phần rãnh màu đậm
| Loại | Ký hiệu thường gặp | Hình dạng rãnh | Ốc thường gặp |
|---|---|---|---|
| Dẹt | SL | Một rãnh thẳng | Đồ điện cũ, bản lề, một số thiết bị cơ khí đơn giản |
| Chữ thập Phillips | PH000, PH00, PH0, PH1, PH2, PH3 | Dấu cộng, đầu thuôn | Điện tử, gia dụng, vỏ máy tính, đồ lắp ráp |
| Pozidriv | PZ0 tới PZ5 | Dấu cộng kèm 4 rãnh phụ ở góc 45 độ | Tủ điện, thiết bị châu Âu, ốc gỗ, ốc chịu lực |
| JIS | Có thể ghi JIS | Dấu cộng, góc vuông, đầu ít thuôn | Thiết bị xuất xứ Nhật |
| Lục giác (Allen) | H | Lỗ sáu cạnh | Nội thất lắp ghép, xe đạp, thiết bị cơ khí |
| Hoa thị Torx | T, nhóm bảo mật ký hiệu TR | Sao sáu cánh | Thiết bị điện tử, nhiều dòng thiết bị gia dụng |
| Ốc bảo mật khác | Pentalobe, tri point | Năm cánh, ba cánh | Một số thiết bị điện tử của Apple |
Phân biệt Phillips, Pozidriv, JIS bằng cách nào?
Ba kiểu rãnh chữ thập này nhìn gần giống nhau, là nguồn nhầm lẫn phổ biến nhất.
Nhận diệnChỉ có các cánh trơn
Ký hiệu mũiPH
Nhận diệnThêm 4 rãnh nhỏ xen giữa các cánh, lệch 45 độ
Ký hiệu mũiPZ
Nhận diệnGóc rãnh vuông, đầu ít thuôn, ốc có chấm nhỏ hoặc dấu X
Ký hiệu mũiJIS
Pozidriv có thêm 4 đường rãnh nhỏ hơn xen giữa các cánh, nằm lệch 45 độ so với dấu cộng chính. Phillips chỉ có các cánh trơn. Mũi Pozidriv ghi ký hiệu PZ, mũi Phillips ghi PH. JIS có góc rãnh vuông, đầu mũi ít thuôn hơn Phillips. Ốc JIS thường được nhận biết qua một chấm nhỏ hoặc dấu X cạnh rãnh.
Dùng mũi Phillips vặn ốc Pozidriv vẫn quay được ở lực nhẹ, nhưng khi lực tăng mũi dễ trượt khỏi rãnh, làm hỏng đầu ốc, mòn mũi. Mũi Phillips trên ốc JIS cũng có thể trượt. Với tô vít điện, tốc độ quay cao làm tình huống này xảy ra nhanh hơn, nên cần xác nhận loại ốc trước khi chọn mũi. Kích thước thông dụng cho đồ gia dụng, điện, lắp ráp chung là PH1, PH2, mũi nhỏ hơn (PH000, PH00, PH0) dùng cho thiết bị điện tử nhỏ.
Mũi dẹt dùng với tô vít điện cần lưu ý gì?
Ốc rãnh thẳng không có cơ chế giữ mũi ở giữa, nên dễ trượt sang hai bên khi máy quay. Lịch sử thiết kế cho thấy chính nhược điểm này, cộng với khó dùng cùng dụng cụ chạy điện, là lý do ra đời ốc chữ thập.
Khi buộc phải dùng mũi dẹt, chọn mũi có bề rộng gần bằng chiều dài rãnh, độ dày vừa khít bề rộng rãnh, đặt tốc độ, lực siết thấp, giữ máy thẳng trục. Mũi hẹp hơn rãnh dễ làm toét rãnh, mũi rộng hơn rãnh làm xước bề mặt xung quanh.
Mũi lục giác, Torx, ốc bảo mật dùng khi nào?
Mũi lục giác dùng cho ốc rãnh sáu cạnh phổ biến ở nội thất lắp ghép, xe đạp, thiết bị cơ khí. Rãnh sáu cạnh giữ mũi chắc nên ít trượt.
Mũi Torx có hình sao sáu cánh, truyền lực tốt, hạn chế trượt mà không cần ép mạnh. Cỡ T6 tới T10 là nhóm thường gặp nhất khi sửa thiết bị điện tử. Torx cần đúng cỡ, mũi lệch cỡ dễ làm hỏng rãnh. Có loại Torx bảo mật, giữa rãnh có chốt nhỏ, cần mũi có lỗ ở giữa.
- T3
- T4
- T5
- T6
- T7
- T8
- T9
- T10
Các cỡ nền đậm là nhóm thường gặp nhất khi sửa thiết bị điện tử
Một số thiết bị dùng ốc bảo mật để hạn chế tự ý tháo. Pentalobe (năm cánh) được Apple dùng cho một số ốc ngoài, tri point dùng cho ốc bên trong một số thiết bị. Các ốc này cần mũi chuyên dụng, nhỏ nên dễ hỏng nếu dùng sai dụng cụ.
Chuôi mũi vít, chiều dài, vật liệu, độ từ tính cần xem gì?
Hai kích thước chuôi vẽ theo tỷ lệ, không thay thế trực tiếp cho nhau
Phần lớn mũi vít dùng chuôi lục giác 1/4 inch (6,3 mm), theo chuẩn ISO 1173 (dạng C 6.3, E 6.3), phù hợp tô vít điện cầm tay thông dụng, máy khoan, đầu giữ mũi. Với các tô vít điện nhỏ dùng cho điện tử, nhiều dòng dùng mũi chuôi lục giác 4 mm (dạng C4), loại này gọi là mũi chính xác (precision bit). Hai chuôi không thay thế nhau trực tiếp, có đầu chuyển đổi 1/4 inch sang 4 mm. Cần xem đầu giữ mũi của máy thuộc loại nào trước khi mua mũi, vì không phải tô vít điện nhỏ nào cũng dùng chuôi 1/4 inch.
Mũi tiêu chuẩn dài 25 mm. Ốc nằm sâu trong khe cần mũi dài hơn, kèm đầu nối dài.
Mũi vít thường làm bằng thép hợp kim, hai loại hay gặp là thép S2 (nhiều bộ mũi chính xác dùng) và thép chrome vanadium (nhiều bộ mũi tiêu chuẩn dùng). Cần chọn mũi có độ cứng đủ để không mẻ đầu. Mũi tiêu chuẩn có thể hỏng sớm nếu dùng trên máy bắn vít có búa (impact driver), loại máy này cần mũi thiết kế riêng cho va đập.
Mũi hoặc đầu giữ mũi có từ tính giúp giữ ốc nhỏ khi vặn, tránh ốc rơi vào khe của bo mạch, vỏ máy.
Chọn đúng kích cỡ mũi, kiểm tra độ khít thế nào?
Mũi đúng cỡ nằm sát đáy rãnh, ít rơ khi lắc nhẹ. Mũi nhỏ hơn rãnh làm lực dồn vào mép rãnh, mũi lớn hơn không vào hết rãnh. Một số điểm kèm theo dưới đây giúp mũi ăn khớp tốt.
Kiểm tra mũi còn sắc cạnh. Mũi mòn tròn đầu dễ trượt, nên thay.
Đặt tô vít thẳng trục với ốc, ép nhẹ trước khi bóp cò.
Với ốc nhỏ, đặt mức lực thấp nếu máy có chỉnh lực.
Bắt đầu quay chậm, tăng dần khi mũi đã ăn khớp.
Nên có những mũi nào trong bộ mũi vít cho từng nhu cầu?
Bảng dưới là gợi ý chung, tùy loại ốc mỗi người gặp.
| Nhu cầu | Mũi nên có |
|---|---|
| Lắp ráp gia đình, đồ nội thất | PH1, PH2, PZ1, PZ2, dẹt cỡ vừa, lục giác các cỡ thông dụng |
| Sửa điện thoại, laptop, thiết bị điện tử nhỏ | PH000 tới PH1, Torx cỡ nhỏ (T3 tới T10), mũi JIS khi sửa thiết bị Nhật, mũi pentalobe, tri point |
| Lắp ráp xưởng sản xuất | Theo loại ốc của sản phẩm, chuôi phù hợp máy, nên có mũi dự phòng vì mũi mòn theo số lần dùng |
Xem danh mục tô vít điện, mũi vít của EMIN hoặc để lại thông tin để kỹ sư tư vấn theo loại ốc, chuôi mũi, môi trường lắp ráp.
