Hiện tượng vải nylon bị ố vàng là sự thay đổi màu bề mặt từ trắng hoặc sáng màu sang vàng khi vật liệu chịu tác động của ánh sáng, nhiệt hoặc hóa chất. Với hàng dệt may, thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến ngoại quan, đặc biệt ở sản phẩm trắng, màu nhạt và các vật liệu yêu cầu độ đồng đều màu sắc. Vì vậy, Máy kiểm tra độ bền màu vải là thiết bị không thể thiếu trong quy trình kiểm soát chất lượng, thay vì chỉ xử lý khi sản phẩm đã đổi màu.
Vải từ nylon, sợi đàn hồi và các loại vải pha liên quan được ghi nhận là có thể dễ bị ố vàng. Hiện tượng này có thể xuất hiện ở nhiều thời điểm: nhuộm hoàn tất, định hình, lưu kho, trưng bày hoặc trong quá trình sử dụng. Do có nhiều tác nhân cùng lúc, việc xác định nguyên nhân thực tế cần dựa trên phân tích điều kiện gia công, hóa chất sử dụng, tình trạng vật liệu và cách đóng gói, bảo quản.
Các nguyên nhân thường làm vải nylon bị ố vàng
Khí NOx và môi trường khí
Khí thải NOx có thể liên quan đến hiện tượng phai hoặc ngả vàng. Trong sản xuất, rủi ro này có thể phát sinh ở công đoạn định hình khi máy gia nhiệt trực tiếp bằng gas hoặc dầu. Ngoài khu vực sản xuất, NOx trong môi trường lưu trữ cũng là yếu tố cần được xem xét. Ozone là một tác nhân khí khác có thể gây ảnh hưởng đến màu sắc của vật liệu, nhất là khi có sự hiện diện của một số chất làm mềm.
Nhiệt độ cao trong gia công
Nhiệt độ cao có thể thúc đẩy sự oxy hóa của sợi, dầu bôi trơn còn trên sợi hoặc vải, cũng như các tạp chất hiện diện trên vật liệu. Nguy cơ này được nhắc đến trong các công đoạn gia nhiệt, định hình nhiệt, xử lý với chất làm mềm ở nhiệt độ cao và một số quy trình ép khuôn sản phẩm tổng hợp. Vì thế, khi phát hiện màu ngả vàng sau xử lý nhiệt, cần đối chiếu lại điều kiện nhiệt và các thành phần có thể còn lưu trên nền vải.
Ánh sáng và chất làm trắng quang học
Vải có sử dụng chất làm trắng quang học có thể thay đổi màu sau thời gian tiếp xúc ánh sáng. Khả năng bền sáng của chất làm trắng là một điểm cần kiểm tra khi yêu cầu ngoại quan nghiêm ngặt. Ánh sáng là nguồn năng lượng có thể làm suy giảm sợi; trong khi đó, kính không lọc được toàn bộ bức xạ UV. Nylon được nêu là vật liệu dễ ngả vàng hơn trong một số điều kiện, và độ ẩm cao của sợi có thể làm vấn đề trở nên rõ hơn.
Hóa chất, đóng gói và lưu kho
Dầu dư, chất làm mềm và mối quan hệ giữa chất làm mềm với chất huỳnh quang đều có thể cần được xem xét khi phân tích ố vàng. Ở khâu đóng gói và lưu kho, các yếu tố liên quan đến phenol, amin, ánh sáng, thuốc nhuộm, chất huỳnh quang và sự suy giảm sợi được liệt kê là những khả năng cần đánh giá. Điều quan trọng là tách bạch hiện tượng xảy ra ngay sau sản xuất với hiện tượng chỉ xuất hiện sau một thời gian lưu kho hoặc trưng bày.
Vi sinh vật
Sự phá hủy do vi khuẩn và nấm mốc cũng là một nhóm nguyên nhân được nêu ra. Khi đánh giá mẫu bị vàng kèm dấu hiệu bất thường do điều kiện ẩm hoặc bảo quản, doanh nghiệp nên đưa yếu tố vi sinh vào phạm vi kiểm tra để tránh chỉ tập trung vào nhiệt, ánh sáng hay hóa chất.
Vải nylon bị ố vàng
Quy trình kiểm soát và đánh giá phù hợp
Không nên kết luận chỉ từ màu sắc quan sát được. Một quy trình thực tế có thể bắt đầu bằng việc ghi nhận loại sợi, màu vải, thời điểm phát hiện, công đoạn đã trải qua, loại hóa chất và điều kiện lưu kho. Sau đó, so sánh mẫu bị ảnh hưởng với mẫu đối chứng theo từng nhóm tác nhân như nhiệt, ozone hoặc ánh sáng. Cách tiếp cận này giúp khoanh vùng nguyên nhân có cơ sở hơn và hỗ trợ điều chỉnh điều kiện gia công, lựa chọn hóa chất hoặc phương án đóng gói.
Đối với đánh giá tác động của ozone, thiết bị thử độ bền màu ozone GT-D01B được giới thiệu để mô phỏng môi trường ozone. Khi cần xem xét ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm, GT-C52 là buồng thử nhiệt độ và độ ẩm có thể lập trình theo dữ liệu cung cấp. Với ảnh hưởng của ánh sáng, GT-D02A-1 là thiết bị thử độ bền ánh sáng ở nhiệt độ phòng, làm mát bằng không khí, dùng để mô phỏng điều kiện nắng.
Việc lựa chọn phương pháp thử và điều kiện đánh giá cần bám sát vấn đề đang điều tra; thiết bị hỗ trợ mô phỏng không thay thế cho việc rà soát đầy đủ nguyên liệu, hóa chất, quy trình và điều kiện bảo quản thực tế.
Lưu ý khi phòng ngừa ố vàng
Phòng ngừa hiệu quả bắt đầu từ việc kiểm soát đồng bộ: theo dõi điều kiện gia nhiệt, xem xét nguy cơ NOx và ozone, đánh giá hóa chất hoàn tất, kiểm tra độ ẩm vật liệu và quản lý môi trường đóng gói, lưu kho. Với vải có chất làm trắng quang học hoặc yêu cầu màu sắc khắt khe, việc đánh giá ảnh hưởng của ánh sáng cần được thực hiện sớm. Khi có lỗi phát sinh, dữ liệu thử nghiệm và hồ sơ công đoạn từ Máy đo độ bền màu sẽ giúp nhận diện tác nhân chính xác hơn, từ đó giảm nguy cơ lặp lại trên các lô tiếp theo.
