Với đúc, khi đã có khuôn thì mọi thứ khá nhanh. Cứ đổ là ra sản phẩm, hình dáng gần như cố định. Cách này hợp khi cần nhiều, cần đều và cần giá thành thấp. Đổi lại, chuyện thay đổi trọng lượng hay chỉnh lại kích thước không hề linh hoạt. Mỗi lần muốn khác đi một chút đều liên quan đến khuôn, khá tốn công và thời gian.
Tiện tạ tay thì thoải mái hơn ở điểm đó. Bắt đầu từ phôi tròn, người thợ kiểm soát từng đường dao. Muốn nặng hơn hay nhẹ đi chỉ cần điều chỉnh chiều dài hoặc đường kính. Tay cầm dày hay mỏng cũng xử lý ngay trên máy. Mỗi cặp tạ có thể khác nhau một chút, nhưng lại đúng thứ người tập cần.
Cảm giác cầm là điểm dễ nhận ra nhất. Tạ tiện từ phôi đặc cho cảm giác nặng rất thật, cầm lên thấy chắc tay. Ai tập lâu sẽ nhận ra sự khác biệt này, nhất là khi giữ tạ lâu hoặc tập những bài cần giữ cổ tay ổn định.
Xét cho cùng, đúc phù hợp cho sản xuất hàng loạt, còn tiện hợp với hướng làm kỹ, làm theo nhu cầu cụ thể. Xưởng chọn cách nào thường phụ thuộc vào mục tiêu mình đang hướng đến.
Vì sao nhiều xưởng cơ khí chọn tiện tạ tay thay vì đặt hàng sẵn?
Nhiều xưởng bắt đầu rất đơn giản. Có người quen tập gym nhờ làm giúp, có người tiện thử cho vui tay lúc máy rảnh. Làm một thời gian rồi mới thấy đây là hướng khá dễ xoay vòng.
Điểm đầu tiên là sự chủ động. Không cần chờ hàng, không phụ thuộc nguồn bên ngoài. Có phôi, có máy, có thợ là làm được ngay. Cần bao nhiêu làm bấy nhiêu, không lo tồn kho.
Thêm một lợi thế nữa là tận dụng thời gian trống của máy. Những lúc không có đơn lớn, tiện vài cặp tạ vừa giữ nhịp máy chạy, vừa tạo thêm sản phẩm phụ, không bị áp lực tiến độ hay giao hàng gấp.
Nhu cầu của người tập cũng góp phần đẩy xu hướng này. Nhiều người thích tạ làm riêng, đúng trọng lượng họ cần, đúng kích thước tay cầm quen thuộc. Những yêu cầu này hàng mua sẵn khó đáp ứng trọn vẹn.
Với xưởng nhỏ hoặc xưởng làm tổng hợp, tiện tạ tay giống một bài toán vừa tầm. Không cần đầu tư thêm nhiều, quan trọng là làm cẩn thận, đều tay, sản phẩm ra tới đâu tiêu thụ được tới đó.
Vật liệu phù hợp nhất để tiện tạ tay trong thực tế xưởng
Nói về vật liệu thì không quá phức tạp, chủ yếu là chọn thứ quen tay và dễ kiểm soát.
Thép carbon được dùng nhiều nhất. Phôi dễ kiếm, giá chấp nhận được, tiện ổn, dao ăn đều. Thành phẩm nặng, đầm, chịu va đập tốt. Với đa số xưởng, đây là lựa chọn an toàn và ít rủi ro.
Gang cũng hay gặp, nhất là khi xưởng có sẵn phôi. Gang cho cảm giác nặng nhanh, tiện ra đủ cân khá gọn. Điểm cần chú ý là cạnh dễ sứt nếu va mạnh, nên lúc tiện cần để ý chế độ cắt và hoàn thiện bề mặt.
Nhôm hoặc hợp kim nhôm ít được chọn cho tạ tập thông thường. Nhẹ, cầm không giống tạ truyền thống. Thường chỉ dùng làm mẫu hoặc những loại tạ nhẹ cho phục hồi.
Cuối cùng vẫn quay về một yếu tố quen thuộc. Phôi ổn định, vật liệu quen tay, tiện không gây khó cho thợ mới là thứ nên ưu tiên.
Kích thước phôi ảnh hưởng thế nào đến cảm giác cầm khi tập luyện?
Nhiều người mới tập thường chỉ quan tâm đến số kilogram. Người tập lâu lại chú ý nhiều hơn đến hình dáng.
Hai quả tạ cùng cân nặng nhưng đường kính khác nhau cho cảm giác rất khác. Tạ to nhưng mỏng dễ làm cổ tay mỏi nhanh. Tạ nhỏ hơn nhưng dài lại cho cảm giác gọn, dễ kiểm soát.
Tay cầm cũng ảnh hưởng rõ rệt. Cầm lớn quá thì nhanh mỏi, nhỏ quá lại dễ trượt, nhất là khi ra mồ hôi. Đường kính vừa đủ để các ngón tay ôm trọn thường mang lại cảm giác dễ chịu nhất.
Tiện tạ có lợi thế là chỉnh từng chút một. Chỉ cần thay đổi vài milimet là cảm giác đã khác hẳn. Đây cũng là lý do nhiều người đánh giá cao tạ tiện so với hàng làm sẵn.
Máy tiện cơ bản trong xưởng có đáp ứng được gia công tạ tay không và Gợi ý máy tiện tại EMIN
Gia công tạ tay không phải bài toán quá nặng về máy móc. Một máy tiện phổ thông, độ cứng ổn, trục chính chạy đều là đủ để làm tốt công việc này. Gá phôi chắc và người đứng máy quen tay vẫn là yếu tố quyết định.
Những xưởng đã quen tiện trục, bạc, chi tiết tròn gần như không gặp khó khăn khi chuyển sang tiện tạ. Chỉ cần để ý nhiều hơn đến bề mặt ngoài, vì đó là phần người dùng cầm trực tiếp mỗi ngày.
Nếu xưởng đang tính nâng cấp hoặc mua thêm máy, nên ưu tiên các dòng chạy ổn định, dễ bảo trì, phụ tùng sẵn. Tại EMIN có nhiều dòng máy tiện kim loại phù hợp cho xưởng vừa và nhỏ, thiên về độ bền và khả năng chạy lâu, khá hợp cho những công việc gia công tròn đơn giản như tạ tay.
Một ví dụ rất phổ biến dành cho xưởng nhỏ là dòng máy tiện mini Sieg C2 đang được phân phối chính hãng tại EMIN. Dòng này chạy ổn định, thao tác đơn giản, phù hợp cho các chi tiết tròn cơ bản và cũng là lựa chọn để thử sức với gia công tạ tay ở kích thước nhỏ.
