Mức độ ô nhiễm này đã vượt quá giới hạn cho phép theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tiềm ẩn nguy cơ gây tác động trực tiếp và nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng.
Bụi mịn PM2.5 là gì và mức độ nguy hiểm
Particulate Matter (PM) là tên gọi chung của các hạt vật chất vô cơ và hữu cơ phức tạp ở dạng rắn hoặc lỏng, lơ lửng trong không khí.
Bụi mịn PM2.5 được giới chuyên môn định nghĩa là những hạt bụi li ti có kích thước từ 2.5 micron trở xuống (nhỏ hơn khoảng 30 lần so với sợi tóc người). Chúng thường được tạo thành từ các chất như carbon, nitơ và nhiều hợp chất kim loại khác.
Khi nồng độ PM2.5 ngoài trời tăng cao, không khí sẽ bị mờ đi làm giảm tầm nhìn và trông tương tự như sương mù. E ngại nhất là PM2.5 có thể dễ dàng xâm nhập sâu vào cơ thể con người qua đường hô hấp và gây ra hàng loạt bệnh lý không mong muốn.
Tác động cấp tính và mãn tính: Người thường xuyên tiếp xúc có thể gặp các vấn đề tức thời như hắt hơi, sổ mũi, khó thở hoặc khô mắt. Khi tiếp xúc lâu dài, bụi mịn làm gia tăng nguy cơ giảm chức năng phổi, viêm phế quản mãn tính, và đặc biệt là làm tăng nguy cơ ung thư phổi, tim mạch, đột quỵ và các bệnh lý khác
Các nguy cơ khác: Thống kê cho thấy nếu nồng độ bụi mịn PM2.5 tăng thêm 10 µg/m³ thì số bệnh nhân cấp cứu vì cao huyết áp và các bệnh tim mạch cũng tăng lên đáng kể. Bên cạnh đó, PM2.5 còn được coi là nguyên nhân chính thúc đẩy quá trình tiến triển của bệnh xơ gan, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa như rối loạn chức năng gan và góp phần vào sự phát triển của bệnh tiểu đường.
Vậy còn Bụi mịn PM1.0 là gì ?
Bụi mịn PM1.0 là những hạt bụi rất nhỏ ở dạng rắn hoặc lỏng trôi nổi trong không khí. Chỉ số 1.0 biểu thị đường kính của hạt bụi nhỏ hơn hoặc bằng 1 micromet.
Loại bụi siêu mịn này đã được ghi nhận tại Việt Nam trong vài năm gần đây, đặc biệt vào thời điểm thời tiết lạnh, hanh khô hoặc khi chất lượng không khí suy giảm.
Do kích thước cực nhỏ, PM1.0 có khả năng đi sâu hơn vào hệ hô hấp so với các hạt bụi lớn hơn. Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy việc tiếp xúc lâu dài với bụi siêu mịn có thể liên quan đến các vấn đề về hô hấp và sức khỏe nói chung. Một số tài liệu cũng cho thấy các hạt bụi nhỏ có thể đi vào sâu trong phổi và tham gia vào hệ tuần hoàn, tuy nhiên mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào nồng độ bụi, thời gian tiếp xúc và tình trạng sức khỏe của từng người.
Tác hại khôn lường của cả 2 loại bụi mịn này
Nhiều nghiên cứu quốc tế, trong đó có các tài liệu từ IARC và WHO cho thấy có mối liên quan giữa mức độ ô nhiễm không khí và sức khỏe cộng đồng. Một số thống kê ghi nhận rằng khi mật độ bụi siêu mịn trong không khí tăng, nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cũng có xu hướng cao hơn. Chẳng hạn, nếu nồng độ bụi PM1.0 tăng thêm 10 µg/m³ thì nguy cơ liên quan đến bệnh ung thư có thể tăng đáng kể, và với PM2.5, mức độ ảnh hưởng cũng được ghi nhận ở mức cao hơn trong nhiều báo cáo khoa học.
Bụi mịn PM2.5 và PM1.0 có thể đi vào cơ thể thông qua quá trình hít thở. Tùy vào kích thước, các hạt bụi sẽ xâm nhập vào những vị trí khác nhau trong hệ hô hấp. PM1.0 có thể đi sâu đến phổi, với PM2.5 do kích thước nhỏ nên có khả năng tiếp cận các khu vực sâu hơn của hệ hô hấp và từ đó có thể gây ra những ảnh hưởng nhất định.
Khi cơ thể tiếp xúc với bụi mịn ở nồng độ cao trong thời gian dài, nhiều nghiên cứu cho thấy nguy cơ xuất hiện các vấn đề liên quan đến tim mạch, hô hấp và tuần hoàn có thể tăng lên. Mức độ ảnh hưởng cụ thể còn phụ thuộc vào nồng độ bụi trong môi trường, điều kiện sống và thể trạng của từng người.
Đọc thêm:
Hà Nội lại dẫn đầu danh sách ô nhiễm không khí toàn cầu
Ô nhiễm không khí ngay tại văn phòng làm việc? Ưu tiên cần làm những gì
Cách bảo vệ sức khỏe khi không khí bị ô nhiễm
Giảm thiểu nguồn phát sinh bụi từ sinh hoạt và giao thông có nhiên liệu sạch là bước đầu để hạn chế ô nhiễm. Bên cạnh đó, tăng cây xanh và giữ môi trường sống sạch, thoáng, tránh khói bụi cũng giúp cải thiện không khí sinh hoạt. Khi ra đường vào thời điểm chất lượng không khí thấp nên đeo khẩu trang phù hợp để giảm lượng bụi hít vào.
Nếu không gian sống là nhà hoặc phòng làm việc, theo dõi thường xuyên chất lượng không khí trong nhà sẽ mang lại lợi ích lớn. EMIN cung cấp các thiết bị đo môi trường giúp quản lý mức bụi và các yếu tố liên quan như độ ẩm, nhiệt độ. Ví dụ:
Tenmars TM-280: thiết bị giám sát không khí trong nhà, đo được nồng độ bụi PM2.5, đồng thời hiển thị nhiệt độ và độ ẩm, giúp theo dõi môi trường sống hàng ngày
FujiE AM100: máy đo không khí mini tiện dùng để kiểm tra nhanh môi trường trong phòng, hỗ trợ giám sát bụi siêu mịn và yếu tố môi trường khác.
Tham khảo các dòng máy đo chất lượng không khí trong nhà do EMIN phân phối như Temtop M10, UNI T A25D, Elitech M10, M2000C. Các thiết bị này giúp theo dõi chính xác nồng độ PM2.5 hoặc CO2 để bạn chủ động bật máy lọc không khí hoặc mở cửa thông gió khi cần.
Nhờ có các thiết bị này, bạn có thể biết được khi nào nên mở cửa thông gió, bật máy lọc không khí hoặc hạn chế các hoạt động phát sinh bụi để đảm bảo không gian luôn trong lành.
Song song đó, cải thiện chế độ dinh dưỡng bằng cách ăn nhiều rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu vitamin giúp cơ thể duy trì sức đề kháng tốt hơn. Một cơ thể khỏe mạnh sẽ dễ thích nghi hơn khi tiếp xúc với thay đổi môi trường và giảm thiểu rủi ro khi chất lượng không khí biến động.
