Nhiều trường hợp dây curoa xuống cấp nhanh, bạc đạn nóng bất thường hoặc máy bắt đầu rung nhẹ sau vài tháng vận hành không hẳn do linh kiện kém chất lượng. Nguyên nhân đôi lúc lại nằm ở chuyện tốc độ quay đang lệch khỏi trạng thái phù hợp mà gần như không ai để ý tới.
Đó cũng là lý do các đội bảo trì hiện nay thường kiểm tra RPM định kỳ thay vì chờ máy phát sinh lỗi mới bắt đầu xử lý.
RPM tăng quá cao thường khiến dây curoa xuống nhanh hơn khá rõ
Dây curoa vốn hoạt động dựa trên ma sát và độ đàn hồi. Khi tốc độ quay tăng cao liên tục, toàn bộ bề mặt dây phải chịu trạng thái kéo căng, uốn cong và ma sát liên tục với pulley ở tần suất lớn hơn rất nhiều.
Ban đầu máy vẫn có thể chạy bình thường nên khá khó nhận ra vấn đề. Nhưng sau thời gian dài, bề mặt dây bắt đầu nóng lên nhanh hơn, lớp cao su mất dần độ đàn hồi và xuất hiện các dấu hiệu như chai mặt, nứt nhỏ hoặc mòn không đều.
Đặc biệt ở những hệ thống chạy gần như liên tục cả ngày, RPM chỉ cần tăng lệch một mức không quá lớn cũng đủ khiến tuổi thọ dây giảm đáng kể.
Nhiều xưởng tới lúc dây bị trượt hoặc phát tiếng rít mới phát hiện tốc độ quay thực tế đã khác khá xa so với thông số ban đầu của máy.
RPM không ổn định còn làm bạc đạn chịu tải bất thường
Bạc đạn vốn được thiết kế để làm việc trong dải tải và tốc độ phù hợp. Nếu tốc độ quay thay đổi liên tục hoặc xuất hiện dao động bất thường, lực tác động lên viên bi và vòng đỡ bên trong cũng bắt đầu mất cân bằng.
Hiện tượng này thường không tạo ra hỏng hóc ngay lập tức mà diễn ra theo kiểu tích lũy. Máy bắt đầu rung nhẹ hơn bình thường, nhiệt tăng dần hoặc xuất hiện tiếng ù nhỏ khi vận hành lâu.
Điểm khó là các dấu hiệu này khá dễ bị bỏ qua trong môi trường nhà xưởng có nhiều tiếng ồn. Đến khi bạc đạn mòn rõ hoặc vỡ bi, người kiểm tra mới phát hiện nguyên nhân ban đầu lại đến từ tốc độ quay không còn ổn định như trước.
Pulley lệch hoặc lắp sai cũng kéo RPM đi theo
Một hệ thống truyền động không chỉ phụ thuộc vào motor mà còn liên quan trực tiếp tới pulley, độ căng dây và tình trạng căn chỉnh trục.
Nếu pulley bị lệch tâm, bề mặt mòn không đều hoặc chất lượng gia công kém, dây curoa sẽ bị ma sát bất thường trong lúc quay. Tình trạng này khiến tốc độ truyền động thực tế không còn đều như thiết kế ban đầu.
Lâu dần, dây vừa xuống cấp nhanh hơn vừa làm tải tác động lên bạc đạn tăng lên đáng kể.
Đó là lý do ở nhiều dây chuyền sản xuất, kỹ thuật viên thường kiểm tra cả RPM lẫn độ rung cùng lúc thay vì chỉ nhìn riêng từng bộ phận.
Môi trường nhiệt độ cao cũng khiến RPM ảnh hưởng mạnh hơn tới dây đai
Dây curoa vốn làm từ vật liệu có tính đàn hồi nên khá nhạy với nhiệt độ môi trường.
Ở khu vực nóng, gần lò nhiệt hoặc máy vận hành công suất lớn liên tục, dây thường mềm hơn và dễ thay đổi trạng thái khi quay tốc độ cao. Nếu RPM vẫn duy trì lớn trong thời gian dài, bề mặt dây sẽ xuống nhanh hơn đáng kể so với điều kiện bình thường.
Ngoài nhiệt độ, bụi mịn, dầu hoặc hạt kim loại nhỏ trong không khí cũng có thể làm tăng ma sát trên bề mặt pulley và dây truyền động.
Nhiều trường hợp nhìn bên ngoài dây vẫn còn khá mới nhưng mặt trong đã bắt đầu mòn hoặc nứt do phải làm việc lâu ở tốc độ quay không phù hợp.
Đo RPM định kỳ giúp phát hiện lỗi trước khi máy dừng đột ngột
Hiện nay khá nhiều đội bảo trì chọn cách theo dõi RPM định kỳ để phát hiện sớm các thay đổi bất thường trong hệ truyền động.
Chỉ cần tốc độ quay bắt đầu lệch nhẹ so với trạng thái ban đầu, kỹ thuật viên đã có thể kiểm tra thêm pulley, độ căng dây hoặc tải của motor trước khi xảy ra hỏng hóc lớn hơn.
Một số dòng máy đo tốc độ vòng quay cầm tay như Máy đo tốc độ vòng quay tiếp xúc/không tiếp xúc CEM AT-8 thường được dùng khá nhiều trong bảo trì cơ khí vì có thể kiểm tra RPM nhanh ngay tại hiện trường mà không cần tháo máy.
Ở các hệ thống chạy liên tục, việc theo dõi tốc độ quay đều theo chu kỳ thường giúp giảm đáng kể tình trạng đứt dây curoa đột ngột hoặc bạc đạn hỏng sớm ngoài kế hoạch.
Máy vẫn chạy bình thường chưa chắc hệ truyền động đang khỏe
Một trong những điểm dễ gây chủ quan nhất là máy vẫn hoạt động nên nhiều người nghĩ toàn bộ hệ truyền động vẫn ổn.
Nhưng thực tế, dây curoa và bạc đạn thường xuống cấp theo kiểu âm thầm trong thời gian dài. RPM thay đổi nhẹ, tải tăng dần hoặc rung động nhỏ tích lũy qua nhiều tháng mới bắt đầu tạo ra hỏng hóc rõ rệt.
Đến lúc xuất hiện tiếng kêu lớn hoặc máy dừng hẳn thì phần hao mòn bên trong thường đã diễn ra khá lâu trước đó rồi.
