Cân phòng thí nghiệm là thiết bị thường dùng khi chuẩn bị mẫu, kiểm tra khối lượng và ghi nhận dữ liệu trong quy trình kiểm soát chất lượng. Vì là dụng cụ đo có độ chính xác cao, kết quả không chỉ phụ thuộc vào thiết bị mà còn chịu ảnh hưởng bởi cách đặt cân, thao tác của người dùng, tình trạng vệ sinh và việc kiểm tra định kỳ. Quy trình sử dụng nhất quán giúp hạn chế sai khác không cần thiết giữa các lần cân.
Hiểu các thông số cơ bản của cân
Trước khi vận hành, người dùng nên nhận biết các thông số được thể hiện trên cân hoặc trong tài liệu kỹ thuật của thiết bị. Khả năng cân tối đa là mức tải lớn nhất mà cân có thể nhận. Mức cân tối thiểu cho biết ngưỡng mà dưới đó sai số tương đối của kết quả có thể tăng đáng kể.
Giá trị độ chia thực tế, thường ký hiệu là d, là chênh lệch giữa hai giá trị hiển thị liên tiếp. Một số cân có thể làm việc ở các dải cân khác nhau; khi tải thay đổi, độ chia thực tế có thể không giống nhau tại mọi dải. Các khái niệm về giá trị kiểm định và sai số cho phép cần được đối chiếu theo quy định, tài liệu kỹ thuật và yêu cầu kiểm soát áp dụng tại đơn vị.
Không nên suy luận độ phù hợp của cân chỉ từ số chữ số sau dấu phẩy trên màn hình. Mức tải đang cân, độ ổn định hiển thị và phạm vi sử dụng dự kiến đều cần được xem xét khi đánh giá kết quả.
Quy trình sử dụng cân phòng thí nghiệm
1. Kiểm tra vị trí và trạng thái cân
Đặt cân tại vị trí ổn định và quan sát bộ phận chỉ thị thăng bằng nếu thiết bị có trang bị. Khi cần, điều chỉnh chân cân để đưa thiết bị về trạng thái cân bằng. Việc này nên được thực hiện trước khi bắt đầu công việc và sau khi di chuyển cân.
Sau thời gian mất điện dài, có thể khởi động và để cân ổn định theo hướng dẫn vận hành của thiết bị. Không nên đọc kết quả ngay khi màn hình chưa ổn định.
2. Chuẩn bị bì hoặc vật chứa
Mở cửa chắn gió, đặt giấy cân hoặc vật chứa lên đĩa cân và chờ chỉ thị ổn định. Sau đó sử dụng chức năng đưa về không hoặc trừ bì theo chức năng sẵn có của cân. Đóng cửa chắn gió và kiểm tra lại chỉ thị trước khi cho mẫu vào.
Với cân phân tích có độ phân giải cao, cửa chắn gió cần được đóng trước khi đọc kết quả để hạn chế ảnh hưởng của luồng không khí đến giá trị hiển thị.
3. Đặt mẫu và ghi nhận kết quả
Đặt vật cần cân cẩn thận lên đĩa, tránh làm rơi hoặc tạo va chạm. Đóng cửa chắn gió trước khi đọc số liệu. Chỉ ghi nhận kết quả khi chỉ thị đã ổn định. Nếu thao tác cần lặp lại, nên duy trì cùng một cách đặt mẫu và điều kiện sử dụng để kết quả dễ so sánh.
Kiểm tra cân định kỳ bằng vật có khối lượng ổn định
Một cách kiểm tra thực hành là chọn vật có khối lượng ít thay đổi, chẳng hạn quả cân hoặc khối chuẩn phù hợp, rồi cân lặp lại nhiều lần. Có thể ghi nhận các lần đo và tính giá trị trung bình để làm mốc theo dõi. Vật dùng để kiểm tra cần được bảo quản cẩn thận, tránh ẩm, mài mòn hoặc nhiễm bẩn.
Khi kiểm tra, đặt vật tại các dải khối lượng đại diện cho phạm vi sử dụng của cân. Cách làm này giúp quan sát sự ổn định của kết quả ở từng vùng tải, thay vì chỉ đánh giá tại một mức khối lượng. Giá trị ghi nhận nên được so sánh với mốc đã thiết lập và giới hạn sai số áp dụng cho thiết bị. Nếu có bất thường, cần dừng đánh giá vội vàng và thực hiện các bước kiểm tra theo quy trình nội bộ.
Bảo dưỡng cân phòng thí nghiệm hằng ngày
Bảo dưỡng cân phòng thí nghiệm bắt đầu từ các thao tác nhỏ sau mỗi lần dùng. Không để chất lỏng tràn vào bên trong cân. Nếu xảy ra sự cố, cần làm sạch kịp thời để hạn chế ảnh hưởng đến các bộ phận bên trong.
- Làm sạch đĩa cân sau khi hoàn thành công việc để tránh mảnh vụn đi vào khu vực cảm biến.
- Vệ sinh các bộ phận bằng thép không gỉ và đĩa cân định kỳ; không dùng chất tẩy rửa có tính ăn mòn.
- Dùng bóng thổi hoặc chổi nhỏ để loại bỏ bụi, vụn mẫu ở các vị trí phù hợp.
- Đảm bảo các chi tiết đã khô trước khi lắp lại và vận hành.
- Kiểm tra lại trạng thái cân bằng, khởi động cân và quan sát hoạt động bình thường sau khi vệ sinh.
Nếu cân kỹ thuật có chức năng tự hiệu chuẩn, người dùng có thể thực hiện theo hướng dẫn của thiết bị. Với các yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt, việc sử dụng, kiểm tra và bảo dưỡng nên được ghi nhận nhất quán để hỗ trợ truy xuất tình trạng cân trong phòng thí nghiệm.
