Độc tố nấm mốc trong ngũ cốc là gì ?
Độc tố nấm mốc trong ngũ cốc, thường được gọi là mycotoxin, là các hợp chất hóa học độc hại do nấm mốc tạo ra. Một số chi nấm thường được nhắc đến gồm Fusarium, Aspergillus và Penicillium. Nguy cơ xuất hiện mycotoxin tăng khi hạt ngũ cốc tiếp xúc với độ ẩm và nhiệt, cả trong giai đoạn canh tác lẫn sau thu hoạch.
Với nguyên liệu dùng làm thức ăn chăn nuôi, đây là vấn đề cần được quản lý từ khâu thu hoạch đến khi sử dụng. Nấm mốc có thể phát triển trong điều kiện bảo quản không phù hợp, vì vậy việc theo dõi độ ẩm, nhiệt độ, thông gió và tình trạng kho là một phần quan trọng trong kiểm soát chất lượng hạt.
Ảnh hưởng tiềm ẩn của mycotoxin đối với bò sữa
Bò sữa sử dụng khẩu phần có chứa độc tố nấm mốc có thể gặp nhiều vấn đề về sức khỏe và năng suất. Mức độ ảnh hưởng có thể khác nhau tùy tình trạng thức ăn và điều kiện chăn nuôi, nhưng các dấu hiệu hoặc hệ quả được đề cập gồm:
Giảm cảm giác thèm ăn và giảm sản lượng sữa.
Rối loạn tiêu hóa, bao gồm tiêu chảy.
Suy yếu miễn dịch, làm tăng khả năng mắc nhiễm trùng.
Rối loạn sinh sản như động dục không đều, sảy thai hoặc giảm khả năng sinh sản.
Tăng gánh nặng cho gan và thận, là các cơ quan tham gia chuyển hóa độc tố.
Những tác động này cho thấy chất lượng ngũ cốc không chỉ nên được đánh giá bằng trạng thái bên ngoài. Hạt bị ẩm, hư hỏng hoặc kho chứa có điều kiện bất lợi cần được chú ý sớm để hạn chế nguy cơ đi vào khẩu phần.
Kiểm soát độ ẩm ngay sau thu hoạch
Làm khô ngũ cốc sớm sau thu hoạch là biện pháp nền tảng để hạn chế điều kiện phát triển của nấm mốc. Sử dụng Máy đo độ ẩm ngũ cốc để kiểm soát mức ẩm không quá 14% phù hợp cho lưu trữ ngắn hạn, trong khi mức không quá 13% được nêu cho lưu trữ dài hạn.
Bộ ghi dữ liệu nhiệt độ độ ẩm có tác dụng quản lý và giám sát điều kiện môi trường phù hợp trong kho bảo quản. Nhiệt độ kho thấp trong khoảng 5–13°C cùng hệ thống thông gió tốt có thể góp phần hạn chế nấm mốc phát triển. Tuy nhiên, người quản lý kho cần xem đây là quá trình theo dõi liên tục thay vì chỉ kiểm tra một lần khi nhập kho. Thay đổi thời tiết hoặc sự cố thông gió có thể làm điều kiện bảo quản thay đổi.
Thời điểm nên đo độ ẩm ngũ cốc
Đo độ ẩm giúp xác định nhu cầu sấy, xác nhận tình trạng hạt sau sấy và phát hiện sớm thay đổi trong quá trình tồn trữ. Các thời điểm nên thực hiện gồm:
- Sau thu hoạch để đánh giá nhu cầu làm khô.
- Sau khi sấy để xác nhận mức độ ẩm.
- Định kỳ trong thời gian lưu kho: mỗi tuần trong hai tháng đầu, sau đó mỗi 2–4 tuần.
- Sau những thay đổi đáng kể về thời tiết.
Vệ sinh kho và quản lý điều kiện bảo quản
Vệ sinh là yếu tố cần kết hợp với kiểm soát độ ẩm. Hạt hư hỏng nên được loại bỏ. Silo, thiết bị và khu vực chứa cần được làm sạch giữa các lô hàng để giảm nguy cơ tồn dư và nhiễm chéo.
Côn trùng cũng cần được kiểm soát vì chúng có thể làm hư hại hạt và đưa thêm độ ẩm vào khối hạt. Việc kiểm tra nhà kho, bịt các khe hở và duy trì hệ thống thông gió là các công việc thực tế giúp duy trì môi trường bảo quản ổn định hơn.
Có thể sử dụng chất chống nấm mốc, thuốc diệt nấm và chất gắn kết mycotoxin trong thức ăn. Việc lựa chọn và sử dụng các biện pháp này cần được xem xét phù hợp với quy trình quản lý thức ăn tại cơ sở.
Các phương pháp kiểm tra mycotoxin
Khi cần đánh giá nguy cơ độc tố nấm mốc trong ngũ cốc, có thể lựa chọn phương pháp kiểm tra theo mục tiêu và số lượng mẫu. Que thử dòng chảy ngang là giải pháp nhanh, chi phí thấp và dễ sử dụng tại trang trại. Xét nghiệm ELISA có độ chính xác và phù hợp khi cần kiểm tra nhiều mẫu.
Máy phân tích sắc ký lỏng HPLC/LC-MS là phương pháp có độ chính xác cao nhất thường dùng cho chẩn đoán ngộ độc và kiểm soát chất lượng. Việc phản ứng kịp thời khi điều kiện bảo quản thay đổi, kết hợp quản lý kho tốt và kiểm tra phù hợp, có thể giúp giảm đáng kể rủi ro nhiễm mycotoxin.
