Kiểm Soát Khí NH3, H2S Tại Phòng Rác Tòa Nhà Cần Cảm Biến Nào, Đặt Ở Đâu, Cài Ngưỡng Bao Nhiêu?
Hầm chứa rác tại tòa nhà cao tầng là không gian kín, chất hữu cơ phân hủy liên tục sinh ra amoniac (NH3), hydro sulfide (H2S), thường kèm metan cùng nhiều hợp chất gây mùi. Các khí này đe dọa trực tiếp sức khỏe nhân viên vệ sinh, lan mùi vào hệ thống không khí chung, ăn mòn tủ điện, đường ống, thiết bị kỹ thuật. Bài viết lần lượt giải đáp các câu hỏi mà quản lý tòa nhà, kỹ sư M&E, bộ phận an toàn lao động thường đặt ra.
Khí NH3, H2S ở phòng rác nguy hiểm ra sao, vì sao không thể dựa vào mùi để nhận biết?
NH3 sinh ra từ quá trình phân giải protein, urê trong rác thực phẩm, nước rỉ rác. Khí này kích ứng mắt, mũi, họng, nồng độ cao gây bỏng niêm mạc đường hô hấp. H2S hình thành ở đáy hầm, nơi nước rỉ rác đọng lại, thiếu oxy, vi khuẩn kỵ khí hoạt động mạnh. Mức độc tính của H2S cao hơn NH3 rất nhiều.
Hơi ẩm cùng H2S còn ăn mòn tiếp điểm điện, đồng, bạc, rút ngắn tuổi thọ thiết bị đặt trong hoặc sát phòng rác.
Cảm biến điện hóa, bán dẫn hay quang học phù hợp với môi trường phòng rác?
Phòng rác có độ ẩm cao, nhiều tạp chất, hóa chất tẩy rửa bay hơi, nên mỗi công nghệ cảm biến phát huy ở một vai trò riêng.
- Cảm biến điện hóa: Cho phản ứng oxy hóa khử khi khí khuếch tán qua màng xốp vào chất điện phân, tạo dòng điện tỷ lệ với nồng độ. Độ chính xác cao ở dải ppm nhỏ, phản hồi nhanh, tiêu thụ ít điện, đây là lựa chọn chính cho hệ thống giám sát cố định. Loại cảm biến này có tuổi thọ hữu hạn, thường khoảng 2 năm, cần kiểm tra bằng khí chuẩn định kỳ theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
- Cảm biến bán dẫn oxit kim loại (MOS): Đo sự thay đổi điện trở của màng bán dẫn. Tuổi thọ dài, chịu ẩm tốt, giá thấp, nhưng dễ nhiễu chéo từ hơi cồn, dung môi, hóa chất vệ sinh. Loại này phù hợp cảnh báo mùi sơ bộ, không nên dùng làm căn cứ duy nhất cho liên động an toàn.
- Cảm biến quang học (PID, NDIR): Dùng tia cực tím hoặc hồng ngoại để ion hóa hay đo mức hấp thụ ánh sáng của phân tử khí. Công nghệ này nằm chủ yếu ở các dòng máy cầm tay chuyên sâu, phục vụ kiểm định, đối chiếu số liệu.
Đầu dò NH3, H2S nên lắp ở độ cao nào?
Vị trí lắp đặt quyết định khả năng bắt được khí kịp thời.
NH3 (Amoniac) - Tỷ khối ~0.59
Nhẹ hơn không khí nên khí có xu hướng bay lên cao. Vị trí lắp: Đầu dò đặt cao, cách trần từ 30 cm đến 50 cm.
H2S (Hydro Sulfide) - Tỷ khối ~1.19
Nặng hơn không khí nên khí chìm xuống hố sâu. Vị trí lắp: Đầu dò đặt cách sàn 30 cm đến 50 cm, gần hố thu nước rỉ rác.
Hầm rác có quạt hút, chênh lệch nhiệt độ, hơi ẩm ấm từ rác, khiến khí khuếch tán xáo trộn, không tuân theo tỷ khối một cách lý tưởng. Nhiều thiết kế vì vậy bổ sung đầu dò ở vùng hô hấp (khoảng 1.2 m đến 1.5 m) gần cửa ra vào, bảo vệ trực tiếp người đi vào phòng. Tránh đặt sát miệng hút gió, sát cửa mở thường xuyên, nơi dòng khí làm sai lệch kết quả đo.
Hệ thống liên động tự động hoạt động theo logic nào?
Đầu dò truyền tín hiệu về tủ điều khiển trung tâm, đặt tại phòng trực kỹ thuật hoặc khu vực ngoài phòng rác, giúp nhân viên quan sát số liệu trước khi bước vào. Hệ thống nên chia 2 cấp cảnh báo:
Tự động bật quạt hút tăng cường, kích hoạt trạm phun sương khử mùi để làm sạch không gian.
Kích hoạt còi, đèn báo ngoài cửa, gửi tín hiệu về BMS, cấm người vào cho tới khi nồng độ giảm về mức an toàn.
Tủ điều khiển cần có cảnh báo lỗi đầu dò, mất tín hiệu, hết hạn hiệu chuẩn, tránh tình trạng hệ thống im lặng vì cảm biến hỏng.
Ngưỡng cảnh báo NH3, H2S cài đặt bao nhiêu cho đúng quy định?
Thông số tham chiếu cho NH3: gồm ngưỡng nhận biết mùi khoảng 5 ppm, ngưỡng TWA 8 giờ là 25 ppm (17 mg/m³), ngưỡng STEL ngắn hạn là 35 ppm, mức gây kích ứng niêm mạc.
Thông số tham số cho H2S: gồm ngưỡng nhận biết mùi khoảng 0.1 ppm, ngưỡng TWA 8 giờ là 10 ppm (14 mg/m³), ngưỡng STEL ngắn hạn là 15 ppm, mức nguy hiểm cho hô hấp.
Cần lưu ý, các tổ chức quốc tế đã siết chặt giới hạn H2S trong những năm gần đây. ACGIH hiện khuyến nghị TWA 1 ppm, STEL 5 ppm. Đơn vị thiết kế nên đối chiếu quy chuẩn Việt Nam hiện hành, tiêu chuẩn nội bộ của chủ đầu tư, rồi cài ngưỡng cảnh báo sớm thấp hơn giới hạn pháp lý, dành thời gian phản ứng cho nhân viên.
Vì sao vẫn cần máy đo đa khí cầm tay khi đã có hệ thống cố định?
Đầu dò cố định chỉ đo tại điểm lắp đặt. Hố thu nước rỉ rác, khu tập kết trung chuyển, góc khuất thông gió kém thường tích khí cục bộ, nằm ngoài vùng phủ của đầu dò. Kỹ sư dùng máy đo đa khí cầm tay tích hợp cảm biến điện hóa kiểm tra các điểm này theo lịch định kỳ, đồng thời đo trước mỗi lần nhân viên vào làm việc trong hầm kín.
Tham khảo các dòng Máy Đo Khí Độc & Máy Đo Đa Khí Cầm Tay Chính Hãng do EMIN phân phối.
Máy cầm tay còn đóng vai trò đối chiếu, phát hiện đầu dò cố định bị trôi số liệu. Kết quả đo cần lưu thành nhật ký, làm cơ sở đánh giá hiệu quả hệ thống thông gió, quyết định thời điểm vệ sinh, cải tạo.
Đọc thêm:
CO2 Cao Trong Lớp Học Kín Ảnh Hưởng Học Sinh Ra Sao, Đo Bằng Cách Nào, Lắp Cảm Biến Ở Đâu Cho Đúng
Thiếu Khí Tươi Trong Văn Phòng Gây Hại Ra Sao, Đo Bằng Chỉ Số Nào, Xử Lý Bằng Giải Pháp Nào
Tích hợp dữ liệu khí vào BMS mang lại lợi ích gì?
Hệ thống giám sát truyền dữ liệu thời gian thực về BMS qua chuẩn Modbus RTU/TCP hoặc mạng không dây công nghiệp LoRaWAN. Với những tòa nhà có hầm rác xa trung tâm điều khiển, LoRaWAN giảm chi phí đi dây đáng kể.
Dữ liệu NH3, H2S đặt cạnh nhiệt độ, độ ẩm, lịch thu gom rác cho phép dự báo tốc độ phân hủy theo ngày, theo mùa. Quạt hút chạy theo tải thực thay vì chạy cố định, giảm điện năng tiêu thụ. Lượng hóa chất khử mùi cũng được điều chỉnh sát nhu cầu, tiết kiệm chi phí. Bộ dữ liệu theo thời gian còn là căn cứ chứng minh tuân thủ an toàn lao động khi có kiểm tra.
