Nhìn thấy một cột BTS mới xuất hiện trên nóc nhà hàng xóm hoặc gần khu dân cư, nhiều người thường có chung một thắc mắc: liệu sống gần trạm phát sóng di động trong thời gian dài có ảnh hưởng đến sức khỏe hay không?
Nỗi lo này xuất hiện khá phổ biến, nhất là khi xung quanh có nhiều thông tin trái chiều về bức xạ điện từ, sóng 4G, 5G hay nguy cơ gây ung thư. Tuy nhiên, phần lớn kết luận khoa học trong nhiều năm qua lại cho thấy một bức tranh khác.
Sóng từ trạm BTS thuộc loại bức xạ nào?
Trạm BTS phát ra sóng vô tuyến nằm trong nhóm bức xạ không ion hóa, tương tự WiFi, radio hay Bluetooth, khác biệt lớn giữa bức xạ ion hóa và không ion hóa nằm ở năng lượng phát ra.
Bức xạ ion hóa như tia X, tia gamma có khả năng phá vỡ cấu trúc tế bào. Ngược lại, sóng vô tuyến của trạm BTS không đủ năng lượng để gây ra hiện tượng này. Tác động vật lý duy nhất được ghi nhận là tạo ra nhiệt, nhưng chỉ khi cường độ rất lớn.
Trong điều kiện sinh hoạt thông thường, mức năng lượng con người tiếp xúc thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng gây ảnh hưởng.
WHO nói gì về ảnh hưởng của trạm BTS?
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tổng hợp hàng loạt nghiên cứu kéo dài nhiều năm liên quan đến trường điện từ và sức khỏe con người.
Kết luận được WHO công bố:
Chưa có bằng chứng khoa học thuyết phục nào chứng minh tín hiệu tần số vô tuyến yếu từ các trạm thu phát sóng gây ảnh hưởng có hại đến sức khỏe.
Ủy ban Quốc tế về Bảo vệ Bức xạ Không Ion hóa (ICNIRP) cũng đưa ra các giới hạn phơi nhiễm an toàn đối với dải tần từ 100 kHz đến 300 GHz, bao phủ toàn bộ các công nghệ di động hiện nay. Những giới hạn này đang được nhiều quốc gia áp dụng, trong đó có Việt Nam.
Nhà ở ngay dưới chân trạm BTS có nhận bức xạ mạnh nhất?
Ngược lại, đây lại là vị trí có cường độ trường điện từ khá thấp.
Ăng-ten của trạm BTS phát sóng chủ yếu theo phương ngang để phủ tín hiệu ra xa. Năng lượng không tập trung xuống dưới chân cột.
Bởi vậy, các hộ dân nằm ngay phía dưới hoặc sát trạm thường nhận mức trường điện từ thấp hơn nhiều so với khu vực cách vài chục mét nằm đúng hướng phát sóng.
Điều này khiến không ít người bất ngờ, bởi trực giác thường cho rằng càng gần trạm sẽ càng nguy hiểm.
Mức bức xạ thực tế tại khu dân cư lớn đến đâu?
Tại Việt Nam, QCVN 8:2022/BTTTT quy định giới hạn phơi nhiễm trường điện từ đối với trạm BTS.
Ngưỡng giới hạn trường điện ở dải tần phổ biến vào khoảng 27,5 V/m.
Trong khi đó, nhiều kết quả đo kiểm tại khu dân cư cho thấy cường độ thực tế thường chỉ dao động khoảng:
- 0,0008 V/m
- 0,001 V/m
- 0,002 V/m
Con số này thấp hơn hàng nghìn đến hàng chục nghìn lần so với giới hạn cho phép. Chính vì khoảng cách rất lớn đó, các chuyên gia y tế và viễn thông đều đánh giá mức phơi nhiễm từ trạm BTS thông thường nằm trong vùng an toàn.
Việt Nam quản lý trạm BTS như thế nào?
Trước khi đưa vào sử dụng, mỗi trạm BTS đều phải trải qua quá trình kiểm định theo quy định của Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Thông tin và Truyền thông. Chỉ những công trình đáp ứng đầy đủ quy chuẩn quốc gia mới được phép hoạt động.
Mức SAR quy định tại Việt Nam là 0,4 W/kg, nghiêm ngặt hơn khá nhiều so với:
+ ICNIRP: 2 W/kg.
+ Liên minh châu Âu: 2 W/kg.
+ Nhật Bản: 2 W/kg.
+ Mỹ và Úc: 1,6 W/kg.
Điều này cho thấy yêu cầu an toàn đối với hạ tầng viễn thông tại Việt Nam khá chặt chẽ.
Sóng 5G có nguy hiểm hơn 4G hay không?
Đây là câu hỏi được tìm kiếm rất nhiều vài năm gần đây. Về bản chất, sóng 5G vẫn thuộc nhóm bức xạ không ion hóa giống 2G, 3G hay 4G.
Tần số cao hơn không đồng nghĩa với việc nguy hiểm hơn. Quan trọng nằm ở mức công suất phát và giới hạn phơi nhiễm.
Các hướng dẫn của ICNIRP năm 2020 đã bao phủ cả công nghệ 5G và chưa ghi nhận bằng chứng khoa học nào cho thấy sóng 5G gây ảnh hưởng sức khỏe khi hoạt động trong giới hạn quy định.
Có thể tự đo trường điện từ quanh nhà được không?
Hoàn toàn có thể. Tại các đơn vị kiểm định, trung tâm nghiên cứu hoặc doanh nghiệp viễn thông, việc khảo sát mức trường điện từ thường sử dụng các thiết bị chuyên dụng như:
Máy đo điện từ trường Lutron EMF-839
Máy đo điện từ trường Tenmars TM-190
Các thiết bị này cho phép xác định cường độ điện trường, từ trường và mật độ công suất tại từng vị trí cụ thể. Kết quả đo thực tế thường mang lại câu trả lời khách quan hơn nhiều so với những thông tin lan truyền trên mạng xã hội.
Xem đầy đủ tại Thiết bị đo từ trường EMIN
Có nên quá lo lắng khi sống gần trạm BTS?
Sau hàng chục năm nghiên cứu cùng hàng nghìn công trình khoa học trên thế giới, chưa có bằng chứng đủ mạnh chứng minh trạm BTS gây hại đến sức khỏe con người khi hoạt động đúng tiêu chuẩn.
Phần lớn trường hợp lo ngại xuất phát từ cảm giác "nhìn thấy cột phát sóng" nên dễ liên tưởng tới nguy cơ vô hình nào đó.
Thực tế, mức trường điện từ mà con người tiếp xúc hàng ngày từ WiFi, điện thoại di động, router internet hay các thiết bị điện tử xung quanh đều nằm trong nhóm bức xạ không ion hóa tương tự.
Nếu vẫn còn băn khoăn về môi trường sống xung quanh, giải pháp đáng tin cậy nhất luôn là đo đạc bằng thiết bị chuyên dụng và đối chiếu với các tiêu chuẩn quốc gia hoặc khuyến nghị của WHO, ICNIRP thay vì dựa vào cảm tính hoặc những tin đồn chưa được kiểm chứng.
