QCVN 25:2025/BKHCN Có Hiệu Lực: Doanh Nghiệp Cần Chuẩn Bị Những Thiết Bị Kiểm Tra An Toàn Điện Nào?

Ngày 14/02/2025, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư số 01/2025/TT-BKHCN, kèm theo là Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 25:2025/BKHCN về thiết bị điện dùng cho lắp đặt điện trong gia đình và hệ thống lắp đặt tương tự. Quy chuẩn có hiệu lực khuyến khích áp dụng từ ngày 01/4/2025 và bắt buộc áp dụng từ ngày 01/4/2027 đối với các thiết bị điện thuộc Phụ lục A và Phụ lục B của quy chuẩn (Thư viện pháp luật)

Phạm vi điều chỉnh của QCVN 25:2025/BKHCN giới hạn ở các thiết bị điện được thiết kế để lắp đặt trong hệ thống phân phối điện đến 440V xoay chiều của các công trình dân dụng, ví dụ như ổ cắm điện, phích cắm điện, công tắc điện, aptomat (MCB), thiết bị chống dòng rò (RCCB, RCBO) và các thiết bị tương tự. Quy chuẩn này không thay thế quy chuẩn về an toàn điện trong thi công đường dây và thiết bị điện (thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương), mà là quy chuẩn riêng phục vụ chứng nhận hợp quy sản phẩm trước khi lưu thông trên thị trường.

Điều khiến nhiều doanh nghiệp quan tâm lúc này là làm sao để thực hiện những phép thử, lựa chọn thiết bị ra sao và xây dựng quy trình kiểm tra như thế nào để kết quả luôn đáp ứng yêu cầu đề ra.

Bài viết dưới đây sẽ tập trung vào những phép thử quan trọng nhất thường được yêu cầu khi chứng nhận hợp quy các nhóm thiết bị lắp đặt điện và tương tự theo các tiêu chuẩn kỹ thuật viện dẫn trong QCVN 25:2025/BKHCN, đồng thời gợi ý các dòng thiết bị đang được nhiều nhà máy và phòng thử nghiệm lựa chọn.

QCVN 25:2025/BKHCN yêu cầu chứng nhận hợp quy dựa trên những phép thử an toàn điện nào?

Việc chứng nhận hợp quy cho Thiết bị điện dùng cho lắp đặt điện trong gia đình và tương tự theo QCVN 25:2025/BKHCN dựa trên kết quả thử nghiệm theo các tiêu chuẩn kỹ thuật (TCVN/IEC) tương ứng với từng loại thiết bị trong Danh mục. Mặc dù từng nhóm sản phẩm sẽ có yêu cầu đánh giá khác nhau, phần lớn quy trình kiểm tra đều xoay quanh ba nội dung quan trọng: khả năng chịu điện áp của hệ thống cách điện, chất lượng hệ thống nối đất bảo vệ và mức dòng rò phát sinh khi thiết bị hoạt động.

Các phép thử này xuất hiện rất phổ biến trong các tiêu chuẩn quốc tế như IEC nhằm đảm bảo thiết bị không gây cháy nổ, rò điện trong quá trình sử dụng lâu dài. Kết quả đo ngoài phục vụ quá trình nghiệm thu mà còn là cơ sở để doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật, chứng minh chất lượng sản phẩm trước khách hàng và cơ quan quản lý, đầu tư đồng bộ thiết bị kiểm tra giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát chất lượng từ khâu sản xuất đến xuất xưởng.

Thiết bị kiểm tra an toàn điện có thể kiểm tra những hạng mục nào?

Đối với nhóm thiết bị điện lắp đặt theo QCVN 25:2025/BKHCN, các hạng mục kiểm tra an toàn sẽ bao gồm kiểm tra đặc tính cơ - điện (độ bền đóng ngắt), độ tăng nhiệt và khả năng cách điện. Trong đó, kiểm tra khả năng cách điện bằng phép thử Hipot luôn là nội dung được thực hiện đầu tiên trên rất nhiều dây chuyền sản xuất và phòng thử nghiệm.

Trong quá trình thử nghiệm, thiết bị sẽ tạo ra điện áp AC / DC theo giá trị quy định trong tiêu chuẩn áp dụng và tác động lên hệ thống cách điện trong một khoảng thời gian xác định. Nếu lớp cách điện tồn tại điểm yếu như nứt, rỗ khí, khoảng cách cách điện không đủ hoặc vật liệu bị suy giảm chất lượng, dòng điện sẽ tăng bất thường hoặc xảy ra hiện tượng đánh thủng. Những lỗi này rất khó phát hiện bằng đồng hồ đo điện thông thường nhưng lại có thể trở thành nguyên nhân dẫn đến sự cố mất an toàn sau khi sản phẩm được đưa vào sử dụng.

Bên cạnh Hipot, nhiều quy trình còn yêu cầu đo thêm điện trở cách điện (Insulation Resistance - IR). Hai phép thử thường được thực hiện liên tiếp nhưng phục vụ hai mục đích khác nhau. Hipot đánh giá khả năng chịu điện áp cao trong thời gian ngắn, còn phép đo điện trở cách điện phản ánh chất lượng của lớp cách điện thông qua giá trị điện trở giữa các phần mang điện và phần kim loại có thể tiếp xúc.

Đây cũng là lý do nhiều dòng máy hiện nay đều tích hợp đồng thời AC Hipot, DC Hipot hay kể cả Insulation Resistance trên cùng một thiết bị. Cách thiết kế này giúp rút ngắn thời gian kiểm tra, giảm thao tác chuyển đổi thiết bị và bảo đảm toàn bộ dữ liệu được lưu trữ trong cùng một hệ thống.

Ở phân khúc cao cấp, Associated Research (An IKONIX Brand) được xem là một trong những thương hiệu có lịch sử lâu đời nhất trong lĩnh vực kiểm tra an toàn điện và là đơn vị phát minh ra máy thử Hipot thương mại đầu tiên trên thế giới và hiện vẫn phát triển đầy đủ các dòng Hypot Series, HypotULTRA và HypotMAX phục vụ từ dây chuyền sản xuất đến phòng nghiên cứu. Nếu muốn tìm hiểu chi tiết sự khác nhau giữa từng dòng máy, bạn có thể tham khảo bài viết Phân biệt Hypot, HypotULTRA và HypotMAX của ARI

Đâu là thiết bị phù hợp với nhà máy của bạn?

Đối với những doanh nghiệp cần một giải pháp ổn định, dễ triển khai trên dây chuyền sản xuất với chi phí đầu tư hợp lý, GW Instek GPT-9000 Series cũng là lựa chọn được sử dụng khá phổ biến. Thiết bị hỗ trợ đầy đủ các phép thử AC Hipot, DC Hipot và điện trở cách điện, giao diện trực quan và đáp ứng tốt nhu cầu kiểm tra số lượng lớn trong môi trường sản xuất.

Không ít doanh nghiệp thường đặt câu hỏi nên lựa chọn dòng máy nào giữa Associated Research và GW Instek. Câu trả lời phụ thuộc vào quy mô sản xuất, yêu cầu quản lý dữ liệu và mức độ tự động hóa của dây chuyền. Những nội dung này sẽ được phân tích chi tiết hơn ở phần cuối bài viết, sau khi lần lượt tìm hiểu các phép thử còn lại.

Kiểm tra điện trở nối đất

Điện trở nối đất luôn được xem là một trong những thông số ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bảo vệ của thiết bị điện khi xảy ra sự cố rò điện. Toàn bộ dòng điện phát sinh cần truyền theo dây PE xuống đất với trở kháng đủ nhỏ thay vì tồn tại trên phần vỏ kim loại mà người sử dụng có thể chạm vào.

Vì vậy, nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng cho thiết bị điện bao gồm các tiêu chuẩn viện dẫn trong QCVN 25:2025/BKHCN cũng như nhiều tiêu chuẩn quốc tế đều yêu cầu đánh giá điện trở nối đất trước khi sản phẩm được nghiệm thu hoặc xuất xưởng.

Ground Bond Test được thực hiện bằng cách đưa một dòng điện lớn chạy qua đường nối đất trong thời gian ngắn, sau đó đo giá trị điện trở của toàn bộ đường dẫn. Kết quả đo phản ánh chất lượng của mối nối, dây dẫn, điểm bắt vít và toàn bộ hệ thống bảo vệ bên trong thiết bị.

Chỉ một điểm tiếp xúc lỏng, bề mặt oxy hóa hoặc tiết diện dây dẫn không đáp ứng yêu cầu cũng có thể khiến điện trở tăng lên đáng kể. Thiết bị vẫn hoạt động bình thường nhưng khả năng đưa dòng rò xuống đất sẽ suy giảm, làm tăng nguy cơ mất an toàn khi xảy ra sự cố.

Nhiều doanh nghiệp hiện lựa chọn các dòng Associated Research có tích hợp phép thử Ground Bond với dòng thử lên tới 30 A hoặc 40 A, đáp ứng yêu cầu kiểm tra trên nhiều nhóm sản phẩm công nghiệp. Trường hợp cần thực hiện đồng thời Hipot, IR và Ground Bond trong cùng một chu trình, AN9632X(F) từ Ainuo cũng được nhiều nhà máy lựa chọn nhờ khả năng tích hợp nhiều phép thử trên một thiết bị.

Đo dòng rò

Dòng rò chỉ xuất hiện khi thiết bị được cấp nguồn theo đúng điều kiện làm việc. Giá trị này thường rất nhỏ nhưng vẫn cần được kiểm soát vì ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ an toàn của người sử dụng và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật.

Phép thử Leakage Current mô phỏng điều kiện sử dụng, sau đó đo lượng dòng điện rò phát sinh từ các phần mang điện ra vỏ thiết bị hoặc những vị trí có thể tiếp xúc.

Giá trị đo vượt ngưỡng cho phép thường bắt nguồn từ chất lượng vật liệu cách điện suy giảm, bố trí mạch chưa hợp lý hoặc linh kiện có hiện tượng lão hóa sau quá trình sản xuất.

Đối với những lĩnh vực có yêu cầu nghiêm ngặt như thiết bị y tế, điện công nghiệp hoặc phòng thử nghiệm, LINECHEK II của Associated Research (ARI) được xem là một trong những dòng máy chuyên dụng có độ ổn định rất cao khi đo dòng rò.

Tiêu chí đánh giá an toàn điện phù hợp

Khả năng tạo điện áp thử hay đo được dòng rò mới chỉ là một phần của quá trình đánh giá an toàn điện, kết quả đo chỉ có giá trị khi thiết bị đã được hiệu chuẩn đúng chu kỳ và toàn bộ dữ liệu thử nghiệm có thể truy xuất khi cần kiểm tra hoặc đánh giá chất lượng, một trong những yêu cầu xuất hiện ngày càng nhiều trong các cuộc đánh giá nội bộ, đánh giá khách hàng hoặc audit từ các tổ chức chứng nhận.

Những hệ thống kiểm tra hiện đại thường cho phép lưu toàn bộ thông số thử nghiệm theo từng mã sản phẩm, thời gian kiểm tra và người thực hiện. Quá trình đối chiếu dữ liệu sau này trở nên đơn giản hơn rất nhiều, đặc biệt với các dây chuyền sản xuất số lượng lớn.

Ngoài khả năng lưu trữ dữ liệu, nhiều nhà máy cũng quan tâm đến các công nghệ hỗ trợ an toàn trong quá trình thử nghiệm. Hai tính năng được nhắc đến khá nhiều trên các dòng máy của Associated Research là SmartGFI® và Arc Detection.

SmartGFI® giúp ngắt điện nhanh khi phát hiện điều kiện bất thường trong quá trình thử nghiệm, trong khi Arc Detection theo dõi hiện tượng phóng điện hồ quang để dừng phép thử ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường. Hai công nghệ này góp phần nâng cao độ ổn định của kết quả đo, đồng thời hạn chế những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình kiểm tra.

Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về quá trình phát triển các công nghệ này cũng như lý do Associated Research luôn được xem là một trong những thương hiệu tiêu biểu của ngành kiểm tra an toàn điện, bạn có thể tham khảo bài viết Vì sao Associated Research được xem là biểu tượng của công nghệ Hipot?

EMIN chuyên cung cấp các giải pháp kiểm tra an toàn điện hiện hành

EMIN hiện phân phối đầy đủ các giải pháp kiểm tra an toàn điện từ nhiều thương hiệu quốc tế, trong đó có Associated Research, GW Instek và Ainuo và nhiều hãng có thương hiệu uy tín khác trên toàn thế giới. Danh mục sản phẩm đáp ứng từ các phép thử Hipot, điện trở cách điện, Ground Bond, Leakage Current đến những hệ thống kiểm tra tích hợp phục vụ dây chuyền sản xuất tự động.

Bên cạnh việc lựa chọn thiết bị, đội ngũ kỹ sư EMIN còn hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng cấu hình phù hợp với từng quy trình kiểm tra, tư vấn giải pháp theo yêu cầu của QCVN, IEC hoặc các tiêu chuẩn đánh giá khác, đồng thời hỗ trợ hiệu chuẩn và dịch vụ kỹ thuật trong suốt quá trình sử dụng.