Khi nào nên kiểm tra và vệ sinh đầu nối quang
Một hệ thống quang không gặp vấn đề gì thường có độ suy hao ổn định, tín hiệu phản xạ thấp và kết nối mượt. Khi chỉ số loss tăng bất thường, tín hiệu chập chờn, hoặc khi đường truyền có biểu hiện mất kết nối tạm thời, đó là lúc cần nghĩ ngay đến đầu nối. Thực tế, phần lớn sự cố không nằm ở sợi cáp mà ở chính điểm tiếp xúc này. Trong môi trường có bụi hoặc độ ẩm cao, đầu connector dễ bám bẩn chỉ sau vài lần tháo lắp. Ở các trạm thiết bị ngoài trời, lượng bụi mịn và hơi nước khiến connector nhanh xuống cấp hơn rất nhiều so với trong nhà.
Cũng nên test mỗi khi lắp đặt mới, chuyển đổi thiết bị hoặc thay dây patch cord. Một số anh em có thói quen test nhanh bằng cách đo suy hao sau khi lắp, nhưng nếu không vệ sinh trước thì kết quả đó cũng không phản ánh chính xác. Đầu nối bẩn không chỉ làm tăng loss tức thời mà còn khiến bụi bám lan sang đầu còn lại, làm hỏng cả dây patch cord vốn đang tốt. Dành ra vài phút kiểm tra và vệ sinh đúng cách có thể tránh được hàng giờ tìm lỗi sau này.
Chuẩn bị dụng cụ
Trước khi bắt tay vào công việc, cần chuẩn bị đủ bộ dụng cụ chuyên dụng. Tối thiểu phải có camera hoặc bút soi quang để quan sát tình trạng đầu nối, bộ lau connector chuyên biệt, dung dịch isopropyl alcohol tinh khiết để làm sạch sâu, cùng nắp bảo vệ để che đầu nối khi không sử dụng. Một số kỹ sư hiện nay thường dùng các thiết bị như Fluke FiberInspector Ultra hoặc Shinho X-5005 để soi kiểm và xác định nhanh tình trạng đầu đầu nối quang, cho hình ảnh rõ nét và dễ phát hiện bụi bẩn ở tâm tiếp xúc. Tất cả những dụng cụ này đều được thiết kế riêng cho sợi quang, đảm bảo độ sạch mà không làm xước bề mặt gương của đầu nối.
Nhiều người hiện nay vẫn quen dùng khăn giấy hoặc bông gòn, nghĩ rằng chỉ cần sạch mắt thường là được. Cần chú ý đến các sợi nhỏ từ giấy hoặc bông sẽ bám lại, khi ánh sáng quang đi qua sẽ tạo điểm phản xạ và sinh nhiệt, khiến đầu nối nhanh hỏng hơn. Một đầu nối hỏng không chỉ làm mất tín hiệu mà còn có thể làm hỏng cổng quang của thiết bị. Vì vậy, đầu tư đúng dụng cụ là điều bắt buộc, không phải khuyến nghị.
Quy trình kiểm tra và vệ sinh đầu nối quang
Bước 1: Kiểm tra tình trạng đầu nối
Đặt đầu nối quang vào camera hoặc bút soi quang để quan sát. Hình ảnh phóng đại sẽ cho thấy rõ bụi, dầu hoặc vết trầy. Một đầu nối sạch có ánh sáng phản xạ đều, phần tâm không có đốm hay vệt tối. Chỉ cần thấy một hạt bụi ở trung tâm cũng đủ để suy hao tăng lên đáng kể.
Bước 2: Vệ sinh khô
Sử dụng bút lau quang hoặc cuộn lau được thiết kế riêng cho connector. Đặt đầu nối đúng vị trí, xoay nhẹ theo hướng dẫn, không dùng lực quá mạnh. Sau đó soi lại để kiểm tra. Trong phần lớn trường hợp, lau khô là đủ để loại bỏ bụi nhẹ và sợi tạp nhỏ.
Bước 3: Vệ sinh ướt
Khi đầu nối dính dầu, vết bẩn hoặc bụi cứng đầu, dùng tăm lau quang thấm nhẹ dung dịch isopropyl alcohol rồi lau theo một hướng duy nhất. Ngay sau đó, dùng phần khô của giấy lau chuyên dụng để loại bỏ dung dịch còn lại. Không nên để dung dịch đọng lại vì khi khô sẽ tạo cặn trắng, khiến connector mờ đục và phản xạ ánh sáng không đều.
Bước 4: Kiểm tra lại
Sau khi vệ sinh, soi lại đầu nối. Nếu bề mặt sáng đều, không có đốm, vết mờ hoặc xước, có thể lắp lại dây. Nếu vẫn thấy bụi hoặc vệt nhỏ, nên lặp lại quy trình. Tuyệt đối không cắm dây khi connector chưa sạch hoàn toàn vì bụi sẽ lan sang đầu còn lại, gây lỗi dây nối.
Bảo dưỡng đầu nối quang định kỳ
Để hệ thống duy trì độ ổn định lâu dài, cần có lịch bảo dưỡng định kỳ cho toàn bộ các đầu nối. Thông thường, trong môi trường sạch, ba đến sáu tháng kiểm tra một lần là đủ. Với hệ thống đặt ở khu vực công nghiệp, nhiều bụi hoặc dao động nhiệt độ lớn, nên rút ngắn chu kỳ còn hai đến ba tháng. Sau mỗi lần bảo dưỡng, nên ghi lại kết quả đo suy hao và chụp ảnh connector bằng camera quang để so sánh trong những lần kiểm tra sau.
Nếu phát hiện bị xước hoặc có dấu hiệu cháy sáng do phản xạ laser, tốt nhất nên thay mới. Đầu nối đã hỏng dù có vệ sinh kỹ đến đâu cũng không thể đạt lại độ phản xạ thấp ban đầu. Ngoài ra, khi không sử dụng, phải đậy nắp cả hai đầu dây patch cord để tránh bụi và ẩm. Nhiều kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm có thói quen luôn đeo nắp bảo vệ ngay sau khi rút dây ra, coi đó là quy tắc bắt buộc chứ không phải thao tác phụ.
