Vòng Bi Mòn Làm Tốc Độ Quay Dao Động Thế Nào
Ổ bi khi còn tốt giữ trục quay đúng tâm, lực cản ma sát gần như không đổi qua từng vòng. Khi bi hoặc rãnh lăn bắt đầu mòn, khe hở tăng lên, trục lắc nhẹ theo chu kỳ quay, lực cản tức thời thay đổi liên tục.
Kết quả là tốc độ tức thời nhấp nhô quanh giá trị trung bình, biên độ dao động này ban đầu rất nhỏ, chỉ vài phần trăm, chưa đủ gây tiếng ồn hay rung động mà tai người hoặc cảm biến rung thông thường phát hiện được.
Phân Biệt Dao Động Do Vòng Bi Mòn Với Dao Động Do Tải Không Đều
Đây là chỗ dễ nhầm nhất. Tải trọng thay đổi đột ngột, băng tải bị kẹt vật liệu, quạt gặp luồng gió cản, cũng làm tốc độ dao động tương tự.
Điểm khác biệt nằm ở chu kỳ. Dao động do vòng bi mòn lặp lại đều đặn theo đúng tần số quay của trục, mỗi vòng một lần dao động, gần như không đổi qua thời gian đo. Dao động do tải không đều thường ngẫu nhiên, không bám theo tần số quay cố định, biên độ thay đổi thất thường tùy điều kiện tải tại thời điểm đó. Muốn phân biệt chính xác, cần nhìn vào đồ thị tốc độ theo thời gian đủ dài, không chỉ đọc một con số tức thời tại một thời điểm.
Đọc Dấu Hiệu Này Bằng Đồng Hồ Đo Tốc Độ Ra Sao
Đồng hồ đo tốc độ dạng hiển thị số đơn thuần, đo tức thời rồi làm tròn, khó bắt được dao động nhỏ kiểu này. Cần loại có chức năng ghi giá trị Min/Max trong khoảng thời gian đo, hoặc có cổng xuất dữ liệu theo thời gian để dựng đồ thị.
Với motor tủ điện, quạt công nghiệp, máy nén khí, cách làm thực dụng là đo liên tục trong vài phút, ghi lại Min/Max, so sánh chênh lệch với giá trị trung bình. Chênh lệch dưới một phần trăm thường vẫn nằm trong dải bình thường của motor còn tốt. Chênh lệch vượt hai, ba phần trăm, lặp lại ổn định qua nhiều lần đo, là tín hiệu đáng để lên lịch kiểm tra vòng bi trước khi máy phát ra tiếng kêu rõ ràng.
Khi Nào Dao Động Tốc Độ Chưa Đủ Kết Luận Vòng Bi Hỏng
Một lần đo dao động cao chưa nói lên điều gì chắc chắn. Nhiễu điện, rung động từ máy bên cạnh truyền qua nền, hoặc đơn giản tải đang không ổn định tại thời điểm đo, đều có thể tạo ra kết quả tương tự. Cách chắc chắn hơn là đo lặp lại vào nhiều thời điểm khác nhau trong ca, giữ nguyên điều kiện tải khi có thể. Dao động chỉ đáng tin khi lặp lại nhất quán, không phải chỉ xuất hiện một lần rồi biến mất.
Đọc thêm: Động Cơ Chạy Giật Cục, Biến Tần Báo Encoder Fault, Cách Kiểm Tra Mất Xung Encoder
Câu Hỏi Thường Gặp
Tốc độ quay dao động bao nhiêu phần trăm thì coi là bất thường?
Không có con số chung cho mọi loại motor, phụ thuộc công suất, tải, dung sai thiết kế. Cách làm phù hợp hơn là đo khi máy còn mới hoặc còn tốt để lấy mốc tham chiếu, sau đó so sánh dao động đo được về sau với mốc này.
Đồng hồ đo tốc độ cầm tay có đủ để phát hiện dấu hiệu này không?
Loại cầm tay đo tức thời vẫn dùng được nếu có chức năng giữ Min/Max, nhưng đo liên tục bằng loại gắn cố định có ghi dữ liệu theo thời gian cho kết quả tin cậy hơn, nhất là với máy chạy nhiều ca liên tục.
Phát hiện dao động sớm rồi thì nên làm gì tiếp theo?
Lên lịch kiểm tra vòng bi bằng tai nghe siêu âm hoặc đo rung chuyên sâu, tránh chờ đến khi máy phát tiếng kêu rõ mới xử lý, lúc đó chi phí thay thế thường cao hơn nhiều so với bảo trì chủ động.
Cần chọn đồng hồ đo tốc độ có chức năng ghi Min/Max, xuất dữ liệu theo thời gian, bạn xem thêm trong danh mục Bộ đo tốc độ, đếm xung của EMIN, có cả loại cầm tay lẫn loại gắn tủ điều khiển cho theo dõi liên tục.
