Phần lớn trường hợp đây là hiện tượng bình thường. Nhưng không phải lúc nào cũng vậy, và điểm mấu chốt nằm ở việc phân biệt khói do lớp bảo vệ cháy hết một lần với khói báo hiệu lỗi thiết bị.
Khói xuất hiện ở lần bật đầu tiên là do đâu?
Gần như luôn đến từ lớp dầu bảo quản trên mũi hàn hoặc mâm nhiệt, được nhà sản xuất phủ lên trước khi đóng gói để chống gỉ trong lúc vận chuyển và lưu kho. Khi mũi hàn hoặc thanh gia nhiệt lần đầu đạt tới nhiệt độ làm việc, lớp dầu này bốc cháy hết trong khoảng vài chục giây đến vài phút, tạo ra khói mỏng màu trắng xám và mùi khét nhẹ, gần giống mùi khi mới bật lò nướng hoặc bếp điện mới mua. Đây là hiện tượng một lần, chỉ xảy ra ở vài lần bật máy đầu, sau đó biến mất hoàn toàn.
Cách xử lý đơn giản nhất: để trạm hàn chạy không tải ở nhiệt độ làm việc bình thường (khoảng 300 - 350°C) trong 5 - 10 phút tại nơi thoáng khí trước khi bắt đầu hàn, tương tự cách người ta "đốt dầu" lò nướng mới mua. Không cần tắt máy giữa chừng, cứ để lớp dầu cháy hết tự nhiên.
Khói kèm mùi nhựa cháy hoặc mùi khét gắt
Đây là chỗ cần phân biệt rõ với trường hợp trên. Nếu mùi khét không nhạt dần sau vài phút mà càng lúc càng gắt, có mùi nhựa cháy hoặc mùi khét kim loại nồng, kèm theo khói đậm hơn bình thường, nên rút điện ngay và kiểm tra lại thiết bị.
Vài nguyên nhân thường gặp trong nhóm này: dây nguồn hoặc dây tay hàn bị chèn ép trong lúc đóng gói, vỏ nhựa tay cầm tiếp xúc quá gần vùng gia nhiệt, hoặc bo mạch điều khiển bên trong trạm hàn gặp lỗi linh kiện ngay từ khâu sản xuất. Trường hợp này hiếm nhưng không phải không có, đặc biệt với các dòng trạm hàn giá rẻ không rõ nguồn gốc.
Cách phân biệt nhanh: khói do dầu bảo quản thường nhạt dần rồi hết hẳn trong một lần bật máy. Khói do lỗi thiết bị thường không giảm, thậm chí đi kèm tiếng kêu lạ từ bo mạch, mùi khét càng lúc càng nồng, hoặc tay cầm nóng bất thường ở phần vỏ nhựa thay vì chỉ nóng ở mũi hàn.
Đọc thêm: Khắc phục nhanh Thiếc hàn không chảy? Xử lý thế nào
Vì sao có mùi dù đã dùng được vài lần
Nếu trạm hàn đã qua lần bật đầu, khói đã hết, nhưng sau đó lại có mùi trở lại, nguyên nhân thường không còn nằm ở lớp dầu bảo quản nữa mà chuyển sang phía người dùng.
Mùi khét nhẹ mỗi lần hàn thường đến từ nhựa thông trong lõi thiếc hoặc flux bị đốt cháy khi chạm mũi hàn vào, đây là mùi bình thường của quá trình hàn chứ không phải lỗi thiết bị. Còn nếu mùi nồng hơn hẳn kèm khói dày, có thể do bụi bám trên tay hàn hoặc dây kết nối bị ám nhiệt lâu ngày, cần lau sạch phần thân máy và kiểm tra dây dẫn có bị nứt vỏ hay tiếp xúc với vùng gia nhiệt hay không.
Tham khảo Trạm hàn thiếc tại EMIN: https://emin.vn/cong-cu-thao-lap-may-han-thao-lap-lam-mach-dien-tu-smt-tram-han-thiec-441/pc.html
Khói hàn thiếc, chì có hại đến sức khỏe không
Có. Dù là khói do đốt dầu bảo quản lần đầu hay khói phát sinh khi hàn thiếc chì, thành phần đều chứa bụi kim loại siêu nhỏ và hơi rosin từ flux, hít phải trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đường hô hấp. Với công việc hàn thường xuyên tại bàn kỹ thuật hay xưởng bảo trì, nên làm việc ở nơi thoáng khí, tránh cúi sát mặt vào vùng khói, và cân nhắc dùng thêm quạt hút khói nhỏ đặt cạnh vị trí hàn nếu tần suất hàn cao trong ngày.
