Trong kiểm soát chất lượng dệt may, một mẫu vải có thể trông đồng màu với mẫu chuẩn tại xưởng nhưng lại lộ rõ khác biệt khi đặt dưới đèn bán lẻ hoặc ánh sáng tự nhiên. Hiện tượng này được gọi là metamerism trong dệt may. Đây là rủi ro đáng lưu ý vì màu sắc là một phần quan trọng của chất lượng sản phẩm, từ giai đoạn phát triển màu đến kiểm tra lô hàng.
Thay vì chỉ đánh giá bằng mắt ở một điều kiện chiếu sáng, doanh nghiệp có thể kết hợp quan sát có kiểm soát với đo màu và đánh giá đa nguồn sáng. Cách tiếp cận này tạo cơ sở dữ liệu rõ ràng hơn để nhận biết nguy cơ lệch màu trước khi sản phẩm đi vào sản xuất hoặc giao nhận.
Metamerism trong dệt may là gì?
Metamerism xảy ra khi hai mẫu có vẻ giống màu dưới một nguồn sáng nhưng trở nên khác nhau dưới nguồn sáng khác. Với vải, sợi, phụ liệu hoặc thành phẩm may mặc, tình huống này thường xuất hiện khi công thức nhuộm của mẫu sản xuất khác với mẫu gốc, dù kết quả quan sát tại một điều kiện kiểm tra ban đầu vẫn tương đồng.
Màu mà con người nhìn thấy không phải đặc tính tách biệt hoàn toàn của vật liệu. Nó chịu tác động đồng thời từ thành phần quang phổ của nguồn sáng, đặc tính phản xạ của bề mặt vật liệu và khả năng cảm nhận của mắt – não người. Vì vậy, khi nguồn sáng thay đổi, sự cân bằng phản xạ giữa hai mẫu cũng có thể thay đổi theo.
Vì sao vải có thể đổi màu theo điều kiện chiếu sáng?
Các nguồn sáng có phân bố công suất phổ khác nhau. D65 thường được sử dụng như điều kiện ánh sáng ban ngày nhân tạo trong đánh giá màu. Trong khi đó, TL84 và CWF là các nguồn sáng huỳnh quang được nhắc đến trong bối cảnh cửa hàng, văn phòng; nguồn A là ánh sáng dây tóc thiên về vùng đỏ và vàng.
Khi hai công thức thuốc nhuộm phản xạ năng lượng tương tự dưới D65, mắt người có thể đánh giá chúng là gần khớp màu. Nhưng dưới TL84, CWF hoặc nguồn A, đặc tính phản xạ của từng công thức có thể bộc lộ chênh lệch. Kết quả là mẫu từng đạt yêu cầu tại xưởng có thể xuất hiện sai khác màu ở không gian trưng bày hay môi trường sử dụng khác.
Hạn chế của việc chỉ kiểm tra màu bằng mắt
Buồng đánh giá màu và nhân sự kiểm tra vẫn có vai trò trong quy trình chất lượng. Tuy nhiên, việc chỉ dựa vào nhận định thị giác có những giới hạn nhất định. Cảm nhận màu có thể bị ảnh hưởng bởi sự mệt mỏi, khác biệt cá nhân hoặc thời điểm đánh giá. Ánh sáng bên ngoài và tình trạng bề mặt bên trong buồng đèn cũng có thể tác động đến quan sát.
Một hạn chế khác là khó lượng hóa kết quả để trao đổi giữa các bộ phận hoặc đối tác. Khi phát sinh phản hồi về lệch màu, dữ liệu đo màu dưới các nguồn sáng xác định sẽ hữu ích hơn cho việc đối chiếu mẫu, phân tích nguyên nhân và thống nhất tiêu chí chấp nhận.
Đánh giá đa nguồn sáng để kiểm soát rủi ro metamerism
Đánh giá đa nguồn sáng là quá trình xem xét độ phù hợp màu của mẫu dưới nhiều điều kiện chiếu sáng thay vì một nguồn duy nhất. Các điều kiện được đề cập gồm D65, TL84, CWF và nguồn A. Quy trình này phù hợp để bổ sung cho hoạt động phát triển công thức nhuộm, làm mẫu, kiểm tra sản xuất và đánh giá trước khi xuất xưởng.
Dữ liệu chênh lệch màu ΔE có thể được theo dõi theo từng nguồn sáng. Chỉ số Metamerism Index (MI) cũng được dùng để thể hiện mức độ rủi ro metamerism. Nếu hai mẫu có ΔE nhỏ dưới D65 nhưng chênh lệch tăng lên dưới TL84, hoặc MI vượt mức tiêu chí mà khách hàng đặt ra, bộ phận kỹ thuật có thể xem xét điều chỉnh công thức và lựa chọn thuốc nhuộm có đặc tính phổ phù hợp hơn.
Gợi ý triển khai kiểm soát màu trong nhà máy dệt may
- Xác định mẫu chuẩn và điều kiện đánh giá: Thống nhất mẫu đối chiếu cùng các nguồn sáng cần kiểm tra theo yêu cầu dự án.
- Đo màu từ giai đoạn phát triển: Kiểm tra mẫu nhuộm dưới nhiều nguồn sáng để nhận biết sớm chênh lệch tiềm ẩn.
- Thiết lập tiêu chí dữ liệu: Theo dõi ΔE và MI theo ngưỡng được các bên thống nhất, thay vì chỉ đưa ra kết luận bằng cảm quan.
- Duy trì kiểm tra theo lô: Áp dụng cùng phương pháp cho mẫu đầu, quá trình sản xuất và kiểm tra cuối để tăng tính nhất quán.
- Lưu hồ sơ đo: Dữ liệu có cấu trúc hỗ trợ truy xuất và trao đổi khi cần xác minh màu giữa các địa điểm.
Thiết bị quang phổ để bàn được đề cập cho đánh giá màu
CHN SPEC DS-700D được giới thiệu cho phòng lấy mẫu và phòng thí nghiệm phối màu. Theo dữ liệu cung cấp, thiết bị hỗ trợ các nguồn sáng gồm D65, A, C, D50, D55, D75 và F1-F12, trong đó có TL84, CWF, U30. DS-700D sử dụng phân tích phổ đường quang kép, có dải bước sóng 360nm–780nm và hỗ trợ nhiều khẩu độ đo, phù hợp với các vật liệu như sợi vải, nút và phụ liệu.
Dòng CHN SPEC CS-821N được đề cập cho nhu cầu kiểm soát màu và truy xuất dữ liệu trong chuỗi cung ứng. Khi kết hợp phần mềm quản lý màu phù hợp, dòng thiết bị này có thể xuất báo cáo chứa dữ liệu ΔE và Metamerism Index dưới các nguồn sáng khác nhau theo thông tin nguồn.
Kết luận
Kiểm soát metamerism trong dệt may cần nhìn vượt ra ngoài một điều kiện ánh sáng duy nhất. Đánh giá đa nguồn sáng, kết hợp dữ liệu ΔE và MI, giúp doanh nghiệp phát hiện sớm khả năng lệch màu giữa mẫu chuẩn và mẫu sản xuất. Khi được triển khai xuyên suốt từ phát triển màu, làm mẫu đến kiểm tra lô hàng, quy trình này hỗ trợ đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu và giảm rủi ro tranh luận về màu sắc.
