Mangan là gì?
Mangan (Mn) là một kim loại có màu xám hồng, nhìn bề ngoài khá giống với sắt. Nó cứng nhưng lại giòn, có nhiệt độ nóng chảy thấp hơn nhiều kim loại chuyển tiếp khác và dễ bị oxi hóa. Chỉ khi trải qua xử lý đặc biệt thì Mangan mới thể hiện tính từ. Trong tự nhiên, Mangan thường gặp dưới dạng khoáng vật như pyrolusite MnO2 hoặc rhodochrosite MnCO3.
Về mặt vật lý, Mangan có khối lượng riêng 7,44 g/cm³, nóng chảy ở 1245 °C và sôi ở 2061 °C. Ở khía cạnh hóa học, đây là kim loại có tính khử mạnh. Trạng thái oxi hóa phổ biến và bền nhất của Mangan là +2.
Ứng dụng của Mangan trong đời sống
Mangan là nguyên tố có vai trò quan trọng trong cả công nghiệp và nông nghiệp nhờ đặc tính khử mạnh và khả năng tạo hợp kim hiệu quả.
- Trong luyện kim và sản xuất thép
Đây là lĩnh vực chiếm đến 90 phần trăm sản lượng Mangan trên toàn cầu. Khi kết hợp trong hợp kim Ferromanganese, Mangan đảm nhiệm ba nhiệm vụ chính:
+ Khử oxy để loại bỏ phần oxy dư thừa giúp thép bớt giòn
+ Khử lưu huỳnh để trung hòa, giảm nguy cơ nứt gãy khi gia công nóng
+ Tạo hợp kim nhằm gia tăng độ cứng, độ bền và khả năng chống mài mòn cho sản phẩm thép
- Trong năng lượng và nông nghiệp
Mangan Dioxit MnO₂ được dùng làm vật liệu cực dương trong pin kiềm và pin than, giữ vai trò nhận electron để tạo ra dòng điện. Ở nông nghiệp, Mangan dưới dạng muối MnSO₄ là vi chất cần thiết cho cây trồng, đặc biệt quan trọng trong quá trình quang hợp.
- Trong xử lý nước và các lĩnh vực khác
Thuốc tím KMnO₄ là chất oxy hóa mạnh, thường được dùng để loại bỏ sắt và Mangan hòa tan, khử mùi và diệt khuẩn trong nước. Ngoài ra, Mangan còn xuất hiện trong sản xuất gốm sứ và thủy tinh, nơi nó được sử dụng như chất tạo màu.
Vậy còn Cát Mangan?
Cát Mangan là vật liệu lọc nước được tạo ra bằng cách phủ một lớp mangan dioxide MnO₂ lên hạt cát tự nhiên. Lớp phủ này có khả năng oxy hóa mạnh, thường có màu nâu, giúp tăng hiệu quả xử lý. Kết hợp cùng thành phần silica SiO₂ của hạt cát nền, lớp MnO₂ cho phép loại bỏ nhiều tạp chất trong nước.
Nhờ đặc tính này, cát Mangan thường được sử dụng để xử lý nước giếng khoan, loại bỏ sắt, mangan hòa tan và khử mùi tanh trong nước sinh hoạt. Cơ chế hoạt động của nó dựa trên quá trình oxy hóa trực tiếp các ion sắt và mangan khi nước tiếp xúc với bề mặt cát. Các chất này sau đó biến thành kết tủa không tan và được giữ lại trong lớp vật liệu lọc, giúp cải thiện đáng kể chất lượng nước.
Tác động của mangan trong nước sinh hoạt đến sức khỏe
Nước chứa mangan vượt ngưỡng thường có màu nâu hoặc đen, dễ gây ra mùi tanh khó chịu. Khi dùng lâu dài, mangan tích tụ trong cơ thể có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, tiêu hóa và một số chức năng khác. Ngoài ra, nước nhiễm mangan còn làm giảm chất lượng sinh hoạt hằng ngày, quần áo dễ ố vàng sau khi giặt, đường ống và bồn chứa bị đóng cặn gây tắc nghẽn.
Theo quy chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới WHO, nồng độ mangan trong nước uống không nên vượt quá 0,4 mg/L. Ở Việt Nam, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01:2009/BYT cũng đưa ra mức giới hạn tương tự cho nước sinh hoạt. Khi vượt qua con số này, nước không còn đảm bảo an toàn để uống trực tiếp hoặc sử dụng lâu dài.
Cách kiểm tra mangan trong nước tại gia đình
Có thể nhận biết sơ bộ nước nhiễm mangan bằng mắt thường. Nếu sau khi để lắng, nước có màu nâu đục, để lại cặn trên thành bồn hoặc xuất hiện vết ố vàng trên quần áo thì nhiều khả năng mangan đã vượt mức cho phép. Tuy nhiên, cách này chỉ mang tính tham khảo vì không cho ra kết quả chính xác.
Để kiểm tra cụ thể hơn, có thể sử dụng bộ test nhanh mangan hoặc các thiết bị đo chuyên dụng. Những máy đo Mangan cầm tay tại EMIN như HANNA HI97748C thường cho kết quả trực tiếp chỉ sau vài phút, phù hợp với gia đình dùng nước giếng khoan hoặc đơn vị nhỏ muốn kiểm soát chất lượng nước thường xuyên.
Trên đây là những thông tin cơ bản và thực tế nhất về mangan, từ đặc tính, ứng dụng, đến tác động của nó trong nước sinh hoạt. Nếu nghi ngờ nguồn nước có chứa mangan vượt ngưỡng, bạn có thể tham khảo các thiết bị đo mà EMIN đang cung cấp để kiểm tra chính xác và nhanh chóng. Hiểu rõ và chủ động kiểm soát mangan không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống hằng ngày.
