Không thể lấy số năm vận hành để kết luận hệ thống còn bao nhiêu phần trăm công suất. Cần phân biệt giữa suy giảm công suất của tấm pin và tổn hao phát sinh trong toàn hệ thống.
Sau 5 năm, điện mặt trời áp mái còn phát được bao nhiêu
Các nghiên cứu theo dõi hệ thống điện mặt trời ngoài thực địa cho thấy tốc độ suy giảm công suất khác nhau giữa các loại tấm pin. Dữ liệu của Phòng thí nghiệm Năng lượng tái tạo quốc gia Mỹ cho thấy nhiều mẫu tấm pin có mức suy giảm trung vị khoảng 0,25–0,55% mỗi năm. Một số công nghệ có mức suy giảm cao hơn.
Nếu giả định tấm pin giảm đều 0,5% mỗi năm, sau 5 năm công suất lý thuyết sẽ giảm khoảng 2,5%. Một tấm pin 550 W khi đó tương đương khoảng 536 W.
Đây chỉ là phép tính theo giả định. Công suất thực tế không giảm đều theo từng năm và mức suy giảm giữa các tấm pin trong cùng một hệ thống cũng có thể khác nhau.
Giai đoạn vận hành còn có thể xuất hiện suy giảm do ánh sáng và nhiệt độ, bức xạ, che bóng, dây dẫn, đầu nối hoặc bộ biến tần.
Muốn xác định chính xác, cần đặt công suất đo được trong cùng điều kiện bức xạ và nhiệt độ, đồng thời so sánh giữa các chuỗi pin.
Phân biệt suy giảm tấm pin và tổn hao trong hệ thống
Tấm pin 550 W chỉ đạt công suất danh định trong điều kiện thử nghiệm tiêu chuẩn. Khi lắp trên mái nhà xưởng, nhiệt độ tế bào quang điện, cường độ bức xạ và góc chiếu sáng thay đổi liên tục.
Nhiệt độ cao làm điện áp của tấm pin giảm. Dây dẫn và đầu nối tạo thêm tổn hao điện. Bộ biến tần cũng tiêu thụ một phần năng lượng trong quá trình chuyển đổi điện một chiều thành điện xoay chiều.
Vì vậy, hệ thống có thể giảm sản lượng dù mức suy giảm của tấm pin vẫn nằm trong phạm vi bình thường.
Sản lượng điện cũng phụ thuộc vào điều kiện thời tiết từng năm. Một năm có bức xạ thấp sẽ tạo ra ít điện hơn ngay cả khi tấm pin không bị suy giảm đáng kể.
Kiểm tra chuỗi pin để khoanh vùng bất thường
Với hệ thống có nhiều chuỗi tấm pin, dữ liệu giữa các chuỗi có điều kiện vận hành tương đương là cơ sở tốt để phát hiện bất thường.
Các chuỗi có cùng số lượng tấm pin, cùng hướng lắp đặt và điều kiện che bóng tương tự có thể được đưa vào so sánh. Nếu một chuỗi liên tục có dòng điện hoặc công suất thấp hơn các chuỗi còn lại, khu vực đó cần được kiểm tra riêng.
Điện áp hở mạch và dòng điện ngắn mạch có thể dùng để kiểm tra bước đầu. Khi cần đánh giá sâu hơn, đo đường cong dòng điện – điện áp cho phép quan sát toàn bộ đặc tính của chuỗi pin.
Phép đo này cung cấp các thông số như công suất cực đại, điện áp tại công suất cực đại và dòng điện tại công suất cực đại. Sự thay đổi bất thường của đường cong có thể liên quan đến sai lệch giữa các tấm pin, che bóng, suy giảm công suất hoặc bất thường trong mạch điện.
=> Phân tích sai lệch đường cong I-V trong hệ thống điện mặt trời
Nhiệt độ và thiết bị ngoài tấm pin cũng ảnh hưởng đến sản lượng
Một ngày nắng gắt không đồng nghĩa với điều kiện tối ưu để tấm pin đạt công suất cao. Khi nhiệt độ tế bào tăng, điện áp giảm và công suất có thể giảm theo.
Vì vậy, mỗi lần đo nên ghi nhận cả bức xạ và nhiệt độ. Nếu bỏ qua hai thông số này, kết quả so sánh giữa các thời điểm có thể không phản ánh đúng mức suy giảm.
Camera ảnh nhiệt có thể hỗ trợ kiểm tra các vùng nhiệt độ cao bất thường trên tấm pin, đầu nối và hộp đấu nối. Điểm nóng cục bộ cần được kiểm tra riêng vì có thể liên quan đến lỗi kết nối hoặc bất thường của tế bào quang điện.
Sau nhiều năm vận hành, dây cáp ngoài trời cũng chịu tác động của tia cực tím, nhiệt độ và độ ẩm. Đầu nối trải qua chu kỳ nóng – lạnh liên tục. Các vị trí dây tiếp xúc với mái hoặc bị uốn cong quá mức có thể phát sinh hư hỏng.
Bộ biến tần cũng chịu tải nhiệt và điện trong thời gian dài. Khi sản lượng có xu hướng giảm, không nên chỉ tập trung kiểm tra tấm pin mà cần xem xét cả các thành phần này.
Nên có hồ sơ dữ liệu cho hệ thống
Với hệ thống điện mặt trời nhà xưởng, dữ liệu kiểm tra nên được lưu lại theo từng giai đoạn vận hành.
Sản lượng, bức xạ, nhiệt độ, điện áp chuỗi pin, dòng điện chuỗi pin và kết quả đo đường cong dòng điện – điện áp có thể tạo thành dữ liệu tham chiếu cho những lần kiểm tra sau.
Khi một chuỗi bắt đầu giảm công suất, kỹ thuật viên có thể so sánh với dữ liệu của chính chuỗi đó ở những năm trước. Cách theo dõi này giúp phân biệt suy giảm từ từ theo tuổi thọ với sự cố mới phát sinh.
Sau 5 năm, dữ liệu vận hành đã đủ dài để nhận diện xu hướng. Đây là thời điểm phù hợp để chuyển từ việc chỉ theo dõi sản lượng sang đánh giá tình trạng từng thành phần và lên phương án bảo trì.
=> Quy trình bảo trì hệ thống điện mặt trời áp mái
Với hệ thống điện mặt trời áp mái nhà xưởng, dữ liệu kiểm tra định kỳ và lưu trữ dữ liệu có thể trở thành hồ sơ sức khỏe của toàn hệ thống. Đây là cơ sở để phát hiện suy giảm sớm, xác định thiết bị cần kiểm tra và lập kế hoạch bảo trì phù hợp. Theo dõi sản lượng kết hợp với dữ liệu bức xạ, nhiệt độ, kiểm tra từng chuỗi pin và đo đường cong dòng điện – điện áp giúp đánh giá mức suy giảm chính xác hơn.
=>Đăng ký ngay: HỘI THẢO ĐIỆN MẶT TRỜI: "Phát Hiện Sớm & Ngăn Ngừa Sự Cố Nhà Máy, Giải Pháp Đảm Bảo Vận Hành Liên Tục"
Hội thảo do EMIN phối hợp Fluke tổ chức tại ngày 30/10/2026 tại Ninh Thuận.
