Trong kiểm soát chất lượng dệt may, một mẫu vải có thể trông đồng màu với mẫu chuẩn tại xưởng nhưng lại lộ rõ khác biệt khi đặt dưới đèn bán lẻ hoặc ánh sáng tự nhiên. Hiện tượng này được gọi là metamerism trong dệt may. Đây là rủi ro đáng lưu ý vì màu sắc là một phần quan trọng của chất lượng sản phẩm, từ giai đoạn phát triển màu đến kiểm tra lô hàng.
Thay vì chỉ đánh giá bằng mắt ở một điều kiện chiếu sáng, doanh nghiệp có thể kết hợp quan sát có kiểm soát với đo màu và đánh giá đa nguồn sáng. Điều đó giúp tạo cơ sở dữ liệu rõ ràng hơn để nhận biết nguy cơ lệch màu trước khi sản phẩm đi vào sản xuất hoặc giao nhận.
Metamerism trong dệt may là gì?
Metamerism xảy ra khi hai mẫu có vẻ giống màu dưới một nguồn sáng nhưng trở nên khác nhau dưới nguồn sáng khác. Với vải, sợi, phụ liệu hoặc thành phẩm may mặc, tình huống này thường xuất hiện khi công thức nhuộm của mẫu sản xuất khác với mẫu gốc, dù kết quả quan sát tại một điều kiện kiểm tra ban đầu vẫn tương đồng.
Vì sao vải có thể đổi màu theo điều kiện chiếu sáng?
Màu sắc con người quan sát được không chỉ phụ thuộc vào bản thân vật liệu mà còn chịu ảnh hưởng bởi nguồn sáng và điều kiện quan sát. Khi nguồn sáng thay đổi, thành phần quang phổ chiếu lên bề mặt cũng thay đổi, khiến lượng ánh sáng được phản xạ tại từng vùng bước sóng khác nhau. Vì vậy, hai mẫu vải có thể trông gần như giống nhau dưới một nguồn sáng nhưng lại xuất hiện chênh lệch màu rõ hơn khi được quan sát dưới nguồn sáng khác.
Các nguồn sáng có phân bố công suất phổ khác nhau, do đó việc đánh giá màu sắc với các nguồn sáng tiêu chuẩn giúp kiểm tra mẫu trong những điều kiện chiếu sáng được kiểm soát và có tính lặp lại cao hơn. Đây là cách thường được sử dụng để hạn chế sự khác biệt do môi trường ánh sáng khi so màu vải, thuốc nhuộm và các vật liệu có màu.
Hạn chế của việc chỉ kiểm tra màu bằng mắt
Buồng đánh giá màu và nhân sự kiểm tra vẫn có vai trò trong quy trình chất lượng. Tuy nhiên, việc chỉ dựa vào nhận định thị giác có những giới hạn nhất định. Cảm nhận màu có thể bị ảnh hưởng bởi sự mệt mỏi, khác biệt cá nhân hoặc thời điểm đánh giá. Ánh sáng bên ngoài và tình trạng bề mặt bên trong buồng đèn cũng có thể tác động đến quan sát.
Một hạn chế khác là khó lượng hóa kết quả để trao đổi giữa các bộ phận hoặc đối tác. Khi phát sinh phản hồi về lệch màu, dữ liệu đo màu dưới các nguồn sáng xác định sẽ hữu ích hơn cho việc đối chiếu mẫu, phân tích nguyên nhân và thống nhất tiêu chí chấp nhận.
Sử dụng Máy đo màu quang phổ để phân tích màu sắc vải
Tủ so màu đánh giá màu sắc qua đa nguồn sáng
Đánh giá đa nguồn sáng là quá trình xem xét độ phù hợp màu của mẫu dưới nhiều điều kiện chiếu sáng thay vì một nguồn duy nhất. Các điều kiện được đề cập gồm D65, TL84, CWF và nguồn A. Quy trình này phù hợp để bổ sung cho hoạt động phát triển công thức nhuộm, làm mẫu, kiểm tra sản xuất và đánh giá trước khi xuất xưởng.
Dữ liệu chênh lệch màu ΔE có thể được theo dõi theo từng nguồn sáng. Chỉ số Metamerism Index (MI) cũng được dùng để thể hiện mức độ rủi ro metamerism. Nếu hai mẫu có ΔE nhỏ dưới D65 nhưng chênh lệch tăng lên dưới TL84, hoặc MI vượt mức tiêu chí mà khách hàng đặt ra, bộ phận kỹ thuật có thể xem xét điều chỉnh công thức và lựa chọn thuốc nhuộm có đặc tính phổ phù hợp hơn.
Trong tủ so màu, D65 thường được sử dụng để mô phỏng điều kiện ánh sáng ban ngày tiêu chuẩn, phù hợp với nhiều hoạt động đánh giá và kiểm soát màu. TL84 thường được dùng để mô phỏng điều kiện chiếu sáng huỳnh quang phổ biến trong môi trường bán lẻ, cửa hàng và một số không gian thương mại. CWF cũng là nguồn sáng huỳnh quang, thường được sử dụng để kiểm tra màu dưới điều kiện ánh sáng tương tự môi trường văn phòng hoặc cửa hàng tại Bắc Mỹ. Trong khi đó, nguồn A có đặc tính ánh sáng thiên về vùng đỏ – vàng, phù hợp để đánh giá màu trong điều kiện tương tự nguồn sáng đèn sợi đốt.
Việc quan sát mẫu dưới nhiều nguồn sáng giúp phát hiện hiện tượng đổi màu theo nguồn sáng. Chẳng hạn, hai công thức thuốc nhuộm có thể cho kết quả gần khớp khi so sánh dưới D65 nhưng lại xuất hiện khác biệt khi chuyển sang TL84, CWF hoặc nguồn A. Điều này đặc biệt quan trọng trong ngành dệt may, bởi màu của vải có thể được kiểm tra tại nhà máy, cửa hàng và nơi sử dụng dưới những điều kiện chiếu sáng khác nhau.
Tủ so màu có công dụng:
Duyệt màu giữa mẫu chuẩn và mẫu sản xuất.
Đánh giá màu trước khi xuất hàng.
Kiểm tra sự khác biệt màu giữa các lô vật liệu.
Máy quang phổ đo màu chuẩn
Máy quang phổ đo màu vừa có tính năng phân tích định lượng và đặc tính quang học theo bước sóng để hiểu và kiểm soát màu sâu hơn.
CHN SPEC DS-700D được giới thiệu cho phòng lấy mẫu và phòng thí nghiệm phối màu. Theo dữ liệu cung cấp, Máy đo màu quang phổ hỗ trợ gần 40 nguồn sáng tiêu chuẩn gồm D65, A, C, D50, D55, D75 và F1-F12, trong đó có TL84, CWF, U30. DS-700D sử dụng phân tích phổ đường quang kép, có dải bước sóng 360nm–780nm và hỗ trợ nhiều khẩu độ đo, phù hợp với các vật liệu như sợi vải, nút và phụ liệu.
Dòng CHN SPEC CS-821N được đề cập cho nhu cầu kiểm soát màu ΔE và Metamerism Index và truy xuất dữ liệu trong chuỗi cung ứng. Khi kết hợp phần mềm quản lý màu phù hợp, dòng thiết bị này có thể xuất báo cáo chứa dữ liệu ΔE và Metamerism Index dưới 23 nguồn sáng khác nhau.
Kiểm soát metamerism trong dệt may cần đánh giá đa nguồn sáng, kết hợp dữ liệu ΔE và MI, giúp doanh nghiệp phát hiện sớm khả năng lệch màu giữa mẫu chuẩn và mẫu sản xuất. Khi được triển khai xuyên suốt từ phát triển màu, làm mẫu đến kiểm tra lô hàng, quy trình này hỗ trợ đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu và giảm rủi ro tranh luận về màu sắc.
Gợi ý triển khai kiểm soát màu trong nhà máy dệt may
Xác định mẫu chuẩn và điều kiện đánh giá:
Thống nhất mẫu đối chiếu cùng các nguồn sáng cần kiểm tra theo yêu cầu dự án.
Đo màu từ giai đoạn phát triển:
Kiểm tra mẫu nhuộm dưới nhiều nguồn sáng để nhận biết sớm chênh lệch tiềm ẩn.
Thiết lập tiêu chí dữ liệu:
Theo dõi ΔE và MI theo ngưỡng được các bên thống nhất, thay vì chỉ đưa ra kết luận bằng cảm quan.
Duy trì kiểm tra theo lô:
Áp dụng cùng phương pháp cho mẫu đầu, quá trình sản xuất và kiểm tra cuối để tăng tính nhất quán.
Lưu hồ sơ đo:
Dữ liệu có cấu trúc hỗ trợ truy xuất và trao đổi khi cần xác minh màu giữa các địa điểm.
